Trường THCS Ngô Mây

Đề tài:

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC SÁCH
TRONG HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

I/ ĐẶT VẤN ĐỀ
1/ Lý do chọn đề tài:
1.1/ Cơ sở lý luận:
Việc đọc sách rất quan trọng, nó giúp con người mở mang kiến thức, tiếp thu
những tinh hoa của nhân loại. Nhờ việc đọc sách mà con người thêm gần nhau hơn bỡi
sự hiểu biết và lòng cao thượng. Mỗi người đọc sách, tìm hiểu nghiên cứu về nội dung
cuốn sách sẽ làm cho tư duy tích cực và phát triển, từ đó sẽ giỏi hơn, uyên bác hơn, có
những sáng tạo hữu ích, góp phần làm cho môi trường sống, xã hội ta ngày một văn
minh hơn, hạnh phúc hơn và giàu có hơn.
Từ lâu, sách được xem là kho tàng trí thức
của nhân loại, là một loại tài sản vô giá, nó chứa
đựng trong đó là kiến thức, là ngôn từ, là văn
phong, là nghệ thuật. Ở đó có cả nhân cách, tâm
hồn, tầm nhìn và kinh nghiệm,… của những
người tạo nên cuốn sách. Đó là những người giỏi,
những nhà văn, nhà nghiên cứu, những người có
một kho kiến thức vô tận nhờ việc đọc sách,… Vì
vậy, sách rất có giá trị.
Trong giáo dục, sách buộc phải có, vì sách
là đường lối, là phương pháp để những người làm
giáo dục truyền tải nội dung giáo dục đến với
người học và người dạy học. Ngoài những sách
chuyên môn, chuyên sâu, có những sách về mở rộng để người đọc tiếp cận, vận dụng
và học tập, rèn luyện tốt nhất. Những người làm giáo dục rất cần đọc sách và xem sách
là một tài sản “vật bất li thân”. Không có sách không thể dạy học, không có sách
không thể mở rộng tri thức để truyền thụ cho người học. Và việc học cũng rất cần đọc
sách. Như đã nói, sách giúp mở mang tư duy, phát triển kiến thức. Trở thành một
người học tích cực và là một người giỏi của đất nước hôm nay và mai sau.
Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của xã hội ở nhiều mặt. Việc mở rộng
quan hệ quốc tế với cơ chế mở con người cần phải có kiến thức, kỹ năng và tư duy để
một mặt tiếp thu cái mới, lựa chọn và hội nhập với cái tốt đẹp. Mặt khác cần có kiến
thức để từng bước góp phần làm giàu đẹp đất nước con người Việt Nam ta.
1

Lê Thị Thẩm

Trường THCS Ngô Mây

Tuy nhiên, từ những mặt tích cực thì xã hội phát triển với sự lớn mạnh của khoa
học công nghệ mà đặc biệt là công nghệ thông tin, xã hội đã phát triển như vũ bão, mọi
sự vật đều có sự thay đổi đáng kể. Phương tiện truyền thông đã phát triển vượt bậc,
mọi mặt của đời sống xã hội từ đó phát triển theo. Tất cả đều đã được điện tử hóa,
thương mại hóa. Và, việc đọc đã phần nào giảm đi. Đảng, Nhà nước đang có nhiều
cách để níu giữ hồn văn hóa đọc. Vì sao, nhiều nước phát triển trên thế giới họ vẫn
phát triển kinh tế và nhiều lĩnh vực khác, văn hóa đọc của họ vẫn phát triển. Họ rất
thích đọc sách, xem đọc sách là một thói quen, một nhu cầu thiết yếu của cuộc sống.
Việt Nam ta, việc đọc sách dường như trở thành một rào cản, một sự e ngài “một hiện
tượng” trong tư tưởng của một số người, trong đó có học sinh, những con người lẽ ra
phải xem việc đọc sách là một công việc thường xuyên và tốt đẹp. Có lẽ Việt Nam ta
còn tư tưởng lạc hậu, còn những mặc cảm thua nghèo hoặc đua đòi hão. Có những bạn
học sinh cười chế nhạo một bạn khi thấy bạn ấy ngồi trong thư viện đọc sách. Đó là
thực trạng về văn hóa đọc ngày nay.
Tuy xã hội đã có nhiều đổi mới vượt
bậc, đời sống vật chất, tinh thần được nâng
cao hơn trước, nhưng những thói quen cũ,
những nếp cũ và những cái cũ vẫn còn tồn tại
chưa kịp đổi mới. Văn hóa đọc cũng vậy, hầu
hết các thư viện trong hệ thống thư viện
trường học vẫn là những thư viện truyền
thống chưa được hiện đại hóa, nhu cầu tìm
tin của người đọc chưa được thõa mãn. Vẫn
sử dụng tủ mục lục truyền thống với những
phích viết tay, thư viện chưa được đầu tư máy vi tính để truy cập tìm tin, đầu sách còn
nghèo nàn, cơ sở vật chất, trang thiết bị còn thiếu thốn, cán bộ làm công tác thư viện
chưa năng động, chưa có những sáng tạo cần thiết để mở rộng và phát triển hoạt động
thư viện.
Thực tế hiện nay, Đảng, Nhà nước đang có những biện pháp nhằm vực dậy hoạt
động đọc sách, tuy nhiên, trong tư tưởng và có trong thực tế, những biện pháp đó chưa
thật sự sâu xác và hiệu quả, chưa cải thiện được thực trạng mai một của việc đọc hiện
nay.
Công tác xuất bản cũng có nhiều bất cập, chạy theo cơ chế thị trường, nhiều đầu
sách được ra đời nhưng nội dung không có gì mới, nổi bật, tái bản đi tái bản lại nhiều
lần. Sách thì đắt nhưng người đọc thì không chịu đọc.
Chưa có sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa nhà trường và gia đình trong việc
giáo dục học sinh tham gia đọc sách. Nhiều gia đình chỉ tập trung vào làm ăn, ít quan
tâm đến việc học của con em mình. Điều đó dẫn đến những học sinh tự do với những
thói quen, dẫn đến hư hỏng khó uốn nắn như chơi game, … học hành sa sút, tệ nạn xã
hội phát sinh như hút, hít,…
2

Lê Thị Thẩm

Trường THCS Ngô Mây

1.2 Cơ sở thực tiễn
Trường THCS Ngô Mây, thành phố Quy Nhơn, nằm trên địa bàn phường Ngô
Mây, trực thuộc Phòng giáo dục đào tạo thành phố Quy Nhơn, nằm ngay trung tâm
thành phố. Phường Ngô Mây đông dân cư, người dân ở đây chủ yếu là lao động và
kinh doanh buôn bán. Điều kiện đời sống kinh tế cũng có nhiều khó khăn.
Những năm đầu mới thành lập (1990) điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường
rất khó khăn, dần khắc phục và phát triển. Ngày nay, với hai dãy lầu khang trang được
xây dựng lại năm 2004 và 2010 với đầy đủ các phòng chức năng, bộ mặt nhà trường đã
có nhiều thay đổi. Thư viện nhà trường cũng được quan tâm đầu tư. Năm 2005, thư
viện được xây dựng và công nhận là thư viện chuẩn theo Quyết định 01/2003-BGDĐT của Bộ giáo dục- Đào tạo. Lúc mới xây dựng, thư viện có hơn 3000 bản sách các
loại. Thư viện cũng chỉ được bố trí ở khu nhà cấp 4 ẩm thấp, mưa ngập nước. Sau
nhiều năm, cùng với sự phát triển mọi mặt của nhà trường, thư viện cũng được quan
tâm và cũng dần phát triển. Hiện nay, thư viện được bố trí trên tầng 3 của dãy lầu mới
xây năm 2010, với diện tích 90m2, với đầy đủ trang thiết bị phục vụ tốt cho hoạt động
đọc, mượn sách của giáo viên và học sinh. Sách báo cũng được bổ sung và cập nhật
thường xuyên, đáp ứng nhu cầu dạy và học trong nhà trường. Cán bộ thư viện cũng
được nhà trường tạo điều kiện để có thể tự học nâng cao trình độ - đã tốt nghiệp lớp
Đại học Khoa học - Thư viện (hệ vừa học vừa làm) của trường ĐH Văn hóa Tp. Hồ
Chí Minh. (Trước đây là Trung cấp Thông tin- Thư viện)
Cùng với sự phát triển chung, thư viện nhà trường có nhiều hoạt động thu hút
học sinh tham gia đọc sách, góp phần vào kết quả dạy và học của nhà trường. Học sinh
thường xuyên đến thư viện đọc truyện, đọc sách.
Tuy nhiên, việc đọc sách của các em có nhiều điều chưa được hiệu quả. Học
sinh chủ yếu đến đoc truyện tranh, rất ít đọc sách chữ. Hoạt động đọc có chiều hướng
giảm. Giáo viên phàn nàn, học sinh bây giờ nghèo về vốn từ, diễn đạt nội dung kém,
viết văn rất yếu. Đây là thực trạng của việc không chịu đọc sách. Mặt khác, học sinh
bây giờ nói trổng, vô lễ và vô cảm, đây cũng là nguồn gốc của việc không chịu đọc
sách.
Mà như chúng ta đều biết, sách giúp chúng ta rất nhiều trong công việc và trong
cuộc sống, nhất là học sinh, ngoài việc nâng cao kiến thức, phát triển tư duy, sáng tạo,
giúp các em có được một nhân cách tốt, một tâm hồn thánh thiện, sách còn giúp các
em có được vốn từ phong phú, điều đó giúp các em viết văn tốt, diễn đạt tốt và là cơ sở
vững chắc để bước vào tương lai.
Thực tế hiện nay, học sinh ngại đọc sách, thích đọc truyện
tranh nội dung ít, vốn từ không nhiều, nhanh, vui mà không cần
phải động não, suy nghĩ. Các phương tiện truyền thông ồ ạt, dễ
tiếp cận, muốn gì có đó như intenetr, ti vi, iphon, ipad,.. Và hơn
thế là mạng xã hội, rất nhiều mạng xã hội đã xuất hiện với sự phát
triển như vũ bão của công nghệ thông tin như facebook, zalo, ….
Các phương tiện lưu trữ thông tin vô cùng hiện đại cũng rất tiện
3

Lê Thị Thẩm

Trường THCS Ngô Mây

ích cho việc lưu trữ và tìm kiếm thông tin mà không cần phải đọc sách như USB, đĩa
từ, đĩa quang,..
Với sự phát triển của cơ chế thị trường, người người, nhà nhà thi nhau làm ăn
kinh doanh buôn bán mà đôi lúc quên mất nhiệm vụ nuôi dạy quan tâm đến việc học
hành của con em. Cứ quẳng tiền mặc cho con tự do với thói quen và sở thích mà không
cần định hướng về việc học và rèn của con em mình. Tình trạng học thêm quá dày và
chương trình học cũng quá nhiều khiến cho học sinh không có thời gian tham gia các
hoạt động bổ ích khác trong đó có việc đọc sách. Quan niệm thời nay mà cần gì đọc
sách, muốn gì không có mà phải đọc sách, đây là một quan niệm hoàn toàn sai lầm.
Thực tế, học sinh nhà trường rất ít đọc sách. Ít đến thư viện để mượn những
quyển sách hay và bổ ích. Thư viện nhà trường cũng thường xuyên bổ sung sách hàng
năm nhưng đầu sách vẫn còn nhiều hạn chế, chưa phong phú về nội dung, đa dạng về
hình thức. Thư viện chưa được hiện đại hóa. Giáo viên phần lớn chưa thật sự quan tâm
đến việc đọc sách của học sinh, chủ yếu là tập trung cho tiết dạy, chưa có sự lồng ghép,
phối hợp để dẫn dắt học sinh tham gia đọc và tìm hiểu về sách. Chưa có sự phối hợp
đồng bộ giữa các tổ chuyên môn, các bộ phận Đoàn, Đội trong việc tổ chức các hoạt
động phong trào phát động và kêu gọi phong trào đọc sách. Cán bộ thư viện một mặt
không đủ sức để khuyến khích các em đọc sách mà không có sự trợ giúp của thầy giáo
cô giáo, mặt khác, kỹ năng phong trào chưa thật sự tốt, điều kiện và hoàn cảnh gia đình
cũng chưa thể tập trung chuyên môn cao cho công việc. Đó là những mặt hạn chế.
2/ Xác định mục đích nghiên cứu
Đọc sách rất quan trọng trong việc học tập của học sinh trong nhà trường. Đây là
cơ sở để giáo dục những con người tốt, những công dân có ích cho xã hội. Nhưng thực
tế hiện nay, việc đọc sách có phần hạn chế và có xu hướng giảm dần. Nguyên nhân vì
đâu và những biện pháp nào để khắc phục tình trạng này.
Đảng và Nhà nước ta đã xây dựng đề án phát triển văn hóa đọc giai đoạn 2011 –
2020 và tầm nhìn 2030 cụ thể cũng để khắc phục tình trạng trên. Mục đích của việc
nghiên cứu đề tài Phát triển văn hóa đọc trong học sinh trung học cơ sở nhằm giúp các
em thấy rõ vai trò của việc đọc sách đối với việc học tập nâng cao kiến thức, phát triển
và bồi dưỡng, rèn luyện tâm hồn, nhân cách để trở thành những người công dân có
đức, có tài phục vụ nhu cầu phát triển hội nhập trong xu thế tất yếu của đất nước.
Tạo ra những bước chuyển mới trong tư tưởng, nhận thức và cả phương pháp
giáo dục mới của người dạy và người học, cùng nhau thi đua học tập, rèn luyện, phát
triển toàn diện con người Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, hội nhập. Bác Hồ của chúng
ta đã dạy “Trong cách học phải lấy tự học làm cốt”, đọc sách chính là một phương
pháp học vừa rèn luyện được tính tự lập, vừa phát huy được khả năng tư duy sáng tạo,
giúp mỗi người vững vàng ở mọi phương diện và xứng đáng là một người công dân
tốt.
Mục đích của việc nghiên cứu đề tài này nhằm khơi thông, mở rộng và tạo thói
quen bền vững cho hoạt động đọc sách trong nhà trường. Từ đó xây dựng văn hóa đọc
4

Lê Thị Thẩm

Trường THCS Ngô Mây

sách. Học sinh được tiếp cận sách thường xuyên, coi sách là một tài sản quý, một kho
tàng tri thức của nhân loại và là một công cụ không thể thiếu trong quá trình đi tìm tri
thức làm hành trang vững bước vào tương lai. Đây là một hoạt động thú vị và bổ ích.
Từ việc tạo thói quen đọc sách trong nhà trường, học sinh thấy rõ được lợi ích
của việc đọc sách, dần lang tỏa trong toàn hệ thống giáo dục thành phố, góp phần thực
hiện chủ trương của Đảng và nhà nước đã đề ra.
Xem hoạt động thư viện như là một công việc chung và thường xuyên của nhà
trường của toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh. Hoạt động thư viện là
một hoạt động gắn liền với những giờ dạy của giáo viên. Học sinh được nghe đọc,
nghe giới thiệu những câu chuyên, những quyển sách hay lồng vào trong các bài giảng,
hướng các em tìm đọc sách.
3/ Đối tượng nghiên cứu
Thực trạng đọc sách của giáo viên, học sinh và hoạt động thư viện của trường
THCS Ngô Mây.
4/ Đối tượng khảo sát, thực nghiệm
Đối tượng khảo sát, thực nghiệm là thực tế của việc đọc sách tại trường THCS
Ngô Mây, từ đó, đối tượng chính để nghiên cứu, thực nghiệm đó là học sinh và giáo
viên của nhà trường.
Các hoạt động dạy và học khác trong nhà trường. Từ đó có
những biện pháp để phát triển văn hóa đọc trong học sinh THCS nói chung và học sinh
THCS Ngô Mây.
5/ Phương pháp nghiên cứu:
Tiến hành các biện pháp thực nghiệm với việc đọc sách của học sinh và giáo
viên. Khảo sát thực trạng đọc sách, nhu cầu hứng thú đọc sách. Tổ chức các hoạt động
đọc sách, các hoạt động tuyên truyền,,.. Xây dựng phương pháp đọc, nêu lên biện pháp
để khắc phục những tồn tại, hạn chế.
6/ Phạm vi và thời gian nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu là trong học sinh và giáo viên của trường THCS Ngô Mây
về hoạt động đọc sách tại thư viện. Thời gian nghiên cứu 2017- 2020.
II/ NỘI DUNG
2.1/ Những nội dung lý luận có liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu
Việc đọc rất quan trọng, nó giúp con người mở mang kiến thức, phát triển tư
duy sáng tạo. Từ lâu, việc đọc đã trở thành nhu cầu thiết yếu, là một thói quen thường
nhật trong cuộc sống cũng như trong công việc.
5

Lê Thị Thẩm

Trường THCS Ngô Mây

Sách báo là những phương tiện truyền tải thông tin tốt nhất, hiệu quả nhất, chắc
chắn nhất. Sách được xem là kho tàng tri thức của nhân loại, là nơi mà những người trí
thức, những nhà nghiên cứu, những người lao động trí óc tích lũy lại từ những nghiên
cứu, những chế tác, những kinh nghiệm sống, những phương pháp học tập, lao động,
rèn luyện lưu giữ, ghi lại và truyền đạt đến thế hệ tiếp theo bằng sách. Sách chính là
những gì tinh túy nhất, đẹp đẽ nhất trong tư tưởng, tình cảm và trong nhân cách của
con người.
Đọc sách là một việc tự học và học lâu dài nhất, chân chính nhất và chắc chắn
nhất. Bác Hồ một danh nhân văn hóa thế giới đã tự học qua việc đọc sách. Bác coi
sách là người bạn tri kỷ là một hành trang không thể thiếu. Từ khi còn nhỏ, Bác đã
ham đọc sách, chỉ cần có thời gian là Người tìm đến sách để mở mang kiến thức, tìm
hiểu thế giới. Đặc biệt, trong quá trình hoạt động cách mạng, Bác là tấm gương sáng
về tự học với những nỗ lực phi thường. Trong những năm bôn ba nước ngoài tìm
đường cứu nước, dù phải làm những việc vất vả để kiếm sống, nhưng Bác luôn dành
thời gian cho đọc sách và tự học.
Đảng và Nha nước ta thường xuyên quan tâm đến việc đọc sách và ưu tiên phát
triển văn hóa đọc. Hệ thống thư viện được xây dựng và phát triển trên khắp mọi miền
Tổ quốc, từ thư viện công cộng đến thư viện trường học.
“Thư viện được coi là tòa lâu đài trí tuệ của nhân loại, nơi lưu giữ và bảo tồn
những giá trị văn hóa của loài người, là một bộ phận của nền văn hóa và mang thêm
sắc thái mới- là trung tâm thông tin, là một bộ phận cấu thành quan trọng trong hệ
thống thông tin- tư liệu của các nước, là nơi thu thập và thõa mãn nhu cầu thông tin
cho quảng đại quần chúng”.
Văn hóa đọc xuất hiện cách đây 6000 năm và xuất hiện ở Việt Nam cách đây
4000 năm. Văn hóa đọc là một thuật ngữ mới xuất hiện mấy năm gần đây (7,8 năm
nay). Hiện nay chưa có một khái niệm thống nhất về văn hóa đọc. Văn hóa đọc là một
hoạt động đọc có văn hóa nhằm tạo nên những hoạt động làm cho bản thân, môi
trường, xã hội trở nên đẹp hơn, đó là hoạt động có văn hóa.
Văn hóa đọc có khả năng làm giàu vốn kiến thức của con người. “Một người
thành đạt không nhất thiết phải qua trường lớp, nhưng một người thành đạt không thể
không đọc sách”. Văn hóa đọc là con đường chắc chắn nhất thông qua đọc sách.
Văn hóa đọc có khả năng làm giàu vốn kiến thức của con người. Tri thức làm
nên giá trị của con người. Tri thức là vốn quý nhất của con người. Con người sở hữu tri
thức càng nhiều thì con người càng trở nên mạnh mẽ. Mà văn hóa đọc là con đường
cung cấp kiến thức cho con người một cách đầy đủ nhất, hiệu quả nhất.
Văn hóa đọc có khả năng bồi bổ năng lực tư duy. Đây là năng lực tạo ra được
những tri thức mới. Văn hóa đọc có khả năng rèn luyện năng lực tư duy của con người.
Đọc sách giúp tư duy phát triển. Văn hóa đọc không chỉ cho chúng ta tri thức mà nó
còn là công cụ giúp chúng ta tìm kiếm tri thức.
Văn hóa đọc có khả năng phát triển trí tưởng tượng và năng lực sáng tạo. Đây
cũng là những phẩm chất riêng có của con người. Nhờ có trí tưởng tượng và năng lực
6

Lê Thị Thẩm

Trường THCS Ngô Mây

sáng tạo mà con người đi hết tiến bộ này đến tiến bộ khác. Đây là động lực là nguyên
nhân làm cho đời sống của con người trở nên văn minh hơn.
Tư duy, tưởng tượng và sáng tạo là ba phẩm chất quan trọng và quí giá nhất của
con người. Văn hóa đọc cùng lúc bồi bổ được ba phẩm chất trên.
Văn hóa đọc có khả năng phát triển nhân cách cá nhân. Khi đọc sách, chúng ta
tiếp cận được với những tư tưởng cao đẹp, ý tưởng cao đẹp, hành vi cao đẹp và con
người cao đẹp. Con người luôn soi lại bản thân để xem ta đã có được những phẩm chất
đó chưa, ta đã như những con người trong sách hay chưa để thấy được những hạn chế
của bản thân. Giống như ta soi mình trước tấm gương để có ý muốn sửa đổi những
điều hạn chế, xấu xa, dần sửa đổi, gọt giũa để nhân cách con người ngày một tốt hơn.
Mỗi lần đọc một cuốn sách là mỗi lần tắm rửa tâm hồn mình thêm thanh sạch.
Một cộng đồng có nhiều người đọc sách thì chắc chắn đó là một cộng đồng văn
minh. Một dân tộc có nhiều người đọc sách là một dân tộc thông thái. Một quốc gia có
nhiều thanh thiếu niên đọc sách thì tương lai chắc chắn sẽ đảm bảo.
Văn hóa đọc có khả năng tạo lập một môi trường xã hội lành mạnh. Một môi
trường mà trong đó những giá trị tốt đẹp được khẳng định, được cộng đồng tôn vinh.
Văn hóa đọc có khả năng phát động những phong trào xã hội tiến bộ. Văn hóa
đọc thúc đẩy con người hướng đến một hoạt động tập thể tốt đẹp, đó là phong trào. Ví
dụ, “Túp lều bác Tôm” viết về thân phận của một người da đen ở nước Mĩ đã dẫn đến
nhiều cuộc biểu tình nổ ra đòi giải phóng người nô lệ da đen. Hoặc “Nhật lý Đặng
Thùy Trâm” hướng người đọc đến một phong trào rèn luyện đạo đức, nhất là cho thế
hệ thanh niên Việt Nam,.. Văn hóa đọc có khả năng thanh lọc thế giới, tạo cho xã hội
ngày một tốt đẹp.
Văn hóa đọc cho phép tạo dựng một xã hội học tập. Học tập là một nhu cầu
mạnh mẽ, thường xuyên và lâu dài của con người. Xã hội nào đáp ứng được nhu cầu
đó thì xã hội đó là một xã hội tiến bộ, phát triển tốt đẹp.
Hệ thống trường học của các quốc gia không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu học
tập suốt đời của con người. Chỉ có văn hóa đọc, thư viện, sách vở mới có khả năng đáp
ứng nhu cầu học tập mạnh mẽ, thường xuyên và suốt đời cho con người.
Văn hóa đọc cho phép cộng đồng tiếp cận được mọi nguồn thông tin của xã hội.
Xã hội tự do là xã hội cho phép cộng đồng tiếp cận được với mọi nguồn thông tin – tự
do về tư tưởng. Một cộng đồng mà mọi người có thể sống được với nhau là xã hội đó
phải tiếp cận được với thông tin. Văn hóa đọc có vai trò rất quan trọng trong sự phát
triển của cá nhân và phát triển của cộng đồng.
Trong môi trường giáo dục cũng vậy, mỗi học sinh là một cá thể trong một môi
trường học tập và rèn luyện để trưởng thành. Mỗi người là một sợi dây liên kết trong
chuỗi người tốt việc tốt. Từ đó giúp phát triển trong cả một tập thể. Văn hóa đọc hình
thành một thói quen tốt, những con người tốt.
2.2/ Thực trạng vấn đề nghiên cứu
Thực trạng văn hóa đọc hiện nay của xã hội Việt Nam nói chung
7

Lê Thị Thẩm

Trường THCS Ngô Mây

Dân tộc Việt Nam là một dân tộc có nền văn hóa đọc khá sớm (sớm nhất trong
nhân loại). Trong 34 nền văn minh trên thế giới, hiện nay còn lại 18 nền văn minh,
trong đó có nền văn minh Lạc Việt (nhận định của một người Anh). Vì Lạc Việt có
một nền văn minh chữ viết khá sớm nên văn hóa đọc được lưu giữ.
Văn hóa đọc từ lâu đã trở thành một nét thuần phong mỹ tục của dân tộc Việt,
trong văn hóa Việt. Từ thời xa xưa cha ông ta đã rất xem trọng văn hóa đọc. Văn hóa
đọc gắn liền với đạo đức và sự tài giỏi trong xã hội. Cha ông ta có truyền thống tôn
trọng văn hóa đọc “Vạn tam giai hạ phẩm, duy hữu độc thư cao” (chỉ có việc đọc sách
là cao quý, mọi việc trong xã hội đều thấp hèn). Đó là quan niệm của cha ông ta đối
với việc đọc sách. Nhưng, truyền thống tốt đẹp ấy hiện nay ít nhiều bị mai một.
Số lượng nười đọc càng ngày càng ít đi, ngày càng thưa thớt. Mỗi năm có 25-30
triệu bản sách, tương đương mỗi người dân có 0,3 quyển sách, một số lượng rất ít ỏi.
Người dân rất ít đọc sách. Tỷ lệ người đọc trong các thư viện công cộng chưa tới 2%
người dân cả nước (100 người thì chỉ có hơn 1 người đọc sách). Mỗi người Việt Nam
mỗi năm đọc được 0,8 quyển sách. Mục đích đọc của người Việt Nam hiện nay đa số
là phục vụ cho nhu cầu giải trí.
Thông qua thống kê, những cuốn sách xuất bản ra được mua vào là các sách văn
học, mượn trong các thư viện nhiều nhất là các sách văn học, sách truyện trinh thám,..
đọc để giải trí.
Đa số người Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ chưa có kỹ năng chọn sách. Đọc một
cách tùy tiện, mất thời gian vô bổ. Đa số người Việt Nam trong đó có thanh thiếu niên
chưa có phương pháp đọc sách phù hợp, hiệu quả mang lại chưa cao.
Kỹ năng đọc (tốc độ đọc, mức độ hiểu biết và vận dụng sách) của người Việt
Nam rất thấp. Người Việt Nam chưa xây dựng được những thói quen đọc tích cực,
hiệu quả. Thái độ, cách ứng xử của người Việt Nam đối với tác giả, đối với tri thức
cũng chưa đúng mực.
Thực trạng văn hóa đọc trong học sinh THCS nói riêng hiện nay
Có hai hình thức sách cùng tồn tại song song ở nước ta là sách giấy và sách điện
tử. Ngoài ra, còn có các ứng dụng cung cấp tri thức một cách phong phú, khá đầy đủ.
Sách điên tử luôn tạo được sự tiện lợi và hứng thú cho người đọc.
Theo khảo sát của các tổ chức thế giới, tỉ lệ người đọc sách tại nước ta còn khá
cao. Tuy nhiên, ở lứa tuổi học sinh, tỉ lệ này lại khá thấp. Đó cũng là thực trạng chung
của cá nước trên thế giới.
Học sinh Việt Nam ngày nay không có hứng thú đọc sách. Ngoài những quyển
sách bắt buộc phải đọc học sinh ít quan tâm đến sách khác. Học sinh thường hay đọc
các loại truyện tranh có nội dung nhảm nhí, vô bổ mà ít tìm đến các loại sách khoa học.
Những quyển sách văn học tuổi teen với nội dung dễ dãi thường được học sinh lựa
chọn đọc. Còn sách lịch sử, sách địa lí, sách khoa học gần như không nằm trong danh
mục lựa chọn. Việc học sinh không muốn đọc những quyển sách có nội dung nghiên
cứu khoa học, học thuật, nghệ thuật,… xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Bởi
đó là lĩnh vực khó, đòi hỏi nhiều công sức. Kéo theo đó là những hậu quả lớn gây ảnh
hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của con người và xã hội.
8

Lê Thị Thẩm

Trường THCS Ngô Mây

Có nhiều nguyên nhân khiến học sinh không còn hứng thú đọc sách. Trước hết,
là phải nói đến sự phát triển của công nghệ thông tin. Công nghệ điện tử số làm cho
hình thức và phương thức đọc sách có nhiều thay đổi. Việc đọc sách ngày nay không
nhất thiết là đọc trang sách in hay ngồi trong phòng. Học sinh có thể đọc trang sách
điện tử bất cứ lúc nào và bất cứ đâu. Sự phát triển rầm rộ của các ngành công nghệ giải
trí với những chương trình mới lạ, đặc sắc thu hút học sinh theo dõi. Từ đó học sinh lơ
là việc đọc sách.
Thật không thể nào kể hết được các kênh truyền hình giải trí đang được phát
sóng hiện nay. Ngoài những kênh phim truyện còn có những chương trình trực tiếp.
Các chương trình này tương tác thực tế, sống động vô cùng. Sự phát triển của các
phương tiện truyền thông tạo điều kiện cho học sinh dễ dàng tiếp cận với văn bản điện
tử hơn. Học sinh hoặc chơi game, hoặc giải trí tầm thường. Từ đó không còn hứng thú
với sách. Việc đọc sách trở nên nhàm chán, không còn hấp dẫn nữa.
Học sinh ngày nay với lối sống dễ dãi, yêu thích những thứ tầm thường có tính
thuần giải trí như game, facebook, fan cuồng thần tượng, phim kinh dị, và
các ấn phẩm có nội dung đồi trụy, phản cảm…Việc tiếp cận và say mê nguồn thông tin
này khiến học sinh suy đồi đạo đức, trở nên lười biếng trong học tập, mất dần các thói
quen bổ ích. Chẳng hạn như là việc đọc sách hằng ngày.
Gia đình, nhà trường và xã hội thiếu quan tâm đến việc phát triển tâm hồn và
năng lực trí tuệ cho học sinh. Phụ huynh vì bận rội với công việc mà không quan tâm
khuyến khích con cái đọc sách. Nhà trường không có kế hoạch đọc sách, hay không
gian đọc sách cho học sinh. Xã hội không có chương trình khuyến khích, cổ động việc
đọc sách trong toàn dân để nâng cao dân trí. Và dường như, khôi phục thói quen đọc
sách trong toàn dân chỉ nằm trên khẩu hiệu. 
Các nhà xuất bản chạy theo lợi nhuận, không chịu đầu tư vào chất lượng và số
đầu sách mới. Trên kệ sách hầu như chỉ thấy các tác phẩm quen thuộc được chỉnh sửa
bìa sách cho khác đi mà ít thấy những tác phẩm mới có giá trị, thực sự mang lại lợi ích
cho người đọc.Việc kiểm soát của các cơ quan chức năng chưa thật sự chặt chẽ và
nghiêm khắc khiến cho sách giả, sách kém chất lượng tràn lan trên thị trường làm mất
niềm tin ở người đọc.
Tình trạng học sinh ngày nay ít đọc sách đã gây ra những hậu quả lớn, gây ảnh
hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của con người và ổn định trật tự xã hội.
Học sinh không muốn đọc sách khiến cho việc học tập cũng trở nên khó khăn,
tri thức hết sức hạn chế, hiểu biết hạn hẹp. Một hậu quả dễ thấy nhất là học sinh ngày
nay có năng lực đọc rất kém, viết sai chính tả nhiều, không phân biệt được lỗi phát âm
và diễn dạt vụng về, thô lỗ.
Không đọc sách làm cho tâm hồn học sinh khô héo, thiếu cảm xúc và những
rung động chân thành. Học sinh ngày càng trở nên cộc cằn, ăn nói tục tĩu, ứng xử thiếu
lịch sự, thường vô lễ với thầy cô và người lớn. Việc ít đọc sách khiến học sinh không
biết cảm thông, chia sẻ hay yêu thương; không biết tự kiềm chế bản thân làm nảy sinh
ngày càng nhiều các vụ bạo lực sảy ra trong học đường.
9

Lê Thị Thẩm

Trường THCS Ngô Mây

Không những ít đọc hoặc không đọc sách, thiếu sự tôn trọng đối với sách, nhiều
học sinh còn tỏ ra xem thường sách, có hành vi hủy hoại sách. Những người như thế
thật đáng chê trách.
Nhà trường, gia dình và xã hội cần có những giải pháp và hành động thiết thực
để nâng cao năng lực và đam mê đọc sách cho học sinh. Điều đó là rất cần thiết bởi
không đọc sách, học sinh không thể tiến bộ, tâm hồn sẽ khô kiệt, hiểu biết hạn hẹp, kĩ
năng sống không phát triển được. Điều quan trọng nhất, không đọc sách sẽ không thể
có dduwwocj cuộc sống tâm hồn phong phú, không cảm nhạn được cái đẹp và ý nghĩa
trọn vẹn của cuộc sống này.
Đối với học sinh, Trước hết, hãy chăm chỉ đọc sách mỗi ngày để phát triển trí
tuệ và tâm hồn. Hãy quý trọng sách, giữ gìn và bảo vệ sách. Khuyến khích bạn bè,
người thân cùng đọc sách. Tổ chức thảo luận, bàn luận về những quyển sách hay, ý
nghĩa, có giá trị lớn lao. Vừa đọc sách vừa rèn luyện bản thân mình.
Đối với gia đình, nhà trường, xã hội, cần dành nhiều sự quan tâm đối với việc
bồi dưỡng tâm hồn và trí tuệ các em bằng những quyển sách hay, có nội dung trong,
lành mạnh. Khuyến khích và tổ chức đọc sách trong trường học và ngoài xã hội, tạo
được phong trào đọc sách trong toàn dân.
Các cơ quan chức năng kiểm soát chặc chẽ việc xuất ...