Chủ đề 8: XÃ HỘI PKVN TK XVIIXVIII
HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
( HỒI THỨ XIV)

I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác giả:

* Nhóm 1+2:
Trình bày những hiểu biết của em về nhóm tác giả họ Ngô Thì?
* Nhóm 3+4:
Trình bày hoàn cảnh ra đời của văn bản ?

Ngô Thì Chí

Nhóm họ
Ngô Thì ở
Thanh Oai
-HàTây

Là em ruột Ngô Thì Nhậm, làm quan dưới thời Lê Chiêu
Thống, là người tuyệt đối trung thành với nhà Lê, từng
chạy theo Lê Chiêu Thống. Nhiều tài liệu nói ông là người
viết 7 hồi đầu của TP.
Ngô Thì Du
Anh em chú bác ruột với Ngô Thì Chí. Học giỏi nhưng
không đỗ đạt gì. Dưới thời Tây Sơn ẩn mình ở khu Kim
Bảng. Thời Nguyễn ra làm quan, năm 1827 về nghỉ Ông
là người viết 7 hồi tiếp theo

Ba hồi còn lại, có thể do 1 người khác viết khoảng đầu triều Nguyễn.

Tác phẩm viết bằng chữ Hán ghi chép về sự
thống nhất của các vương triều nhà Lê.
Là cuốn tiểu thuyết lịch sử viết theo lối
chương hồi.

Đoạn trích phần lớn hồi 14 của TP.

TÓM TẮT
Quân Thanh kéo vào Thăng Long, tướng Tây Sơn là Ngô
Văn Sở lui quân về Tam Điệp. Quang Trung lên ngôi vua ở Phú
Xuân. Tự đốc thúc đại binh nhằm ngày 25 tháng chạp 1788
tiến quân ra Bắc diệt Thanh. Dọc đường, Quang Trung tuyển
thêm quân lính, mở duyệt binh lớn, chia quân thành các đạo,
chỉ dụ tướng lĩnh, mở tiệc khao quân vào 30 tháng chạp, hẹn
mùng 7 Tết thắng giặc ăn mừng ở Thăng Long. Đội quân
Quang Trung đánh đến đâu thắng đến đó, khiến quân Thanh
đại bại. Ngày mùng 3 tết Quang Trung đã vào Thăng Long,
tướng giặc Tôn Sĩ Nghị tháo chạy về nước, vua Lê Chiêu
Thống cùng gia quyến chạy theo.

1. Tác phẩm thuộc thể loại nào?
2. Nêu đại ý và bố cục của đoạn trích?
3. Nêu các sự việc chính?

Thể loại

Tiểu thuyết
chương hồi

Nội dung: Viết về những sự
kiện lịch sử, chịu ảnh hưởng
lối viết của tiểu thuyết chương
hồi Trung Quốc.

Hình thức: Có kết cấu, nghệ thuật khắc
họa nhân vật, cách miêu tả, tự sự lại rất
đậm chất tiểu thuyết.

Phần 1

Phần 2

Phần 3

Từ đầu đến “mậu thân”: Được tin quân Thanh đã
chiếm Thăng Long, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế,
thân chinh cầm quân diệt giặc.
tiếp theo -> “vào thành”: Cuộc hành quân thần tốc &
chiến công lẫy lừng của vua Quang Trung.

còn lại: Sự thảm hại của quân Thanh & số phận vua tôi
nhà Lê.

Hình tượng người anh
hùng Nguyễn Huệ

Sự việc chính
Hình ảnh bọn cướp
nước và bè lũ bán
nước

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN:

1. Hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ

1. Trong khoảng thời gian ngắn từ 20/11 đến 30/12/1788, khi nhận được tin cấp báo
của Đô đốc Nguyễn Văn Thiếp thì Nguyễn Huệ đã có thái độ và quyết định gì? Ông đã
làm được những việc gì?
2. Những việc làm đó cho ta thấy Bắc Bình Vương là người như thế nào?
Nhận được tin báo
cấp, giận lắm, hợp
các tướng sĩ định
thân chinh cầm
quân để đánh đuổi
chúng ngay.

Nghe lời tướng sĩ
lên ngôi hoàng đế
để giữ lấy lòng
người. Làm lễ tế
trời đặt niên hiệu
Quang Trung

Ngày25/12/1788
hạ lệnh xuất
quân, tổ chức
cuộc hành quân
thần tốc.

Là con người có hành động mạnh mẽ, nhanh nhẹn, quả quyết, xông xáo và có
chủ đích rõ ràng.

Theo dõi đoạn văn từ: “Bắc Bình Vương lấy làm phải…không nói trước”
Nhóm 1: Chặng đường từ Phú Xuân ra Nghệ An (từ 25 đến 29/12/1788) Quang Trung đã
làm được những việc gì?
Nhóm 2: Nội dung lời phủ dụ của Quang Trung là gì? Qua lời phủ dụ của Quang Trung
giúp em hiểu thêm điều gì về ông cũng như sức mạnh dân tộc trong cuộc chiến đấu
chống xâm lược Thanh?
Nhóm 3: Ngày 30 tết tại vùng núi Tam Điệp vua Quang Trung đã làm gì?

Nhóm 1: Chặng đường từ Phú Xuân ra Nghệ An (từ 25 đến 29/12/1788) Quang Trung đã
làm được những việc gì?
Gặp người cống sĩ ở
La Sơn hỏi việc
đánh giặc.

Đến Nghệ An

Kén lính ở Nghệ An
và mở cuộc duyệt
binh lớn.
Sắp xếp đội ngũ và
truyền cho quân sĩ
ngồi nghe lệnh và dụ
họ.

Chỉ trong vòng
ngày 29 Quang
Trung làm được
bao nhiêu là việc
lớn.

Hành động mạnh
mẽ, quyết đoán.

Nhóm 2: Nội dung lời phủ dụ của Quang Trung là gì? Qua lời phủ dụ của Quang Trung
giúp em hiểu thêm điều gì về ông cũng như sức mạnh dân tộc trong cuộc chiến đấu chống
xâm lược Thanh?
Khẳng định chủ quyền
đất nước.
Nêu lên dã tâm của giặc
phương Bắc.

Lời
phủ dụ

Tự hào về công lao đánh
giặc ngoại xâm của cha
ông.
Tin tưởng vào chính
nghĩa của cuộc hành binh
diệt Thanh và kêu gọi
quân sĩ đánh giặc.
Ra kỷ luật đối với quân sĩ.

Trí tuệ sáng suốt
nhạy bén, một vị
tướng tài ba. Phân
tích tình hình thời
cuộc đưa ra lời
phủ dụ quân lính
để khích lệ quân sĩ
lòng tự hào, tự tôn
dân tộc, chiến đấu
vì nghĩa lớn. Đó là
trách nhiệm đối
với lịch sử.

Nhóm 3: Ngày 30 tết tại vùng núi Tam Điệp vua Quang Trung đã làm gì?

Ngày 30 tết
tại Tam Điệp

Khi 2 tướng Sở và Lân “ đều mang gươm
trên lưng mà xin chịu tội”-> Xử trí thông
minh, đúng mực, khen chê đúng người,
đúng việc nhạy bén trong việc xét đoán,
dùng người
Hoạch định kế sách đánh
giặc và tính kế hoạch ngoại
Chu đáo, chu
giao sau chiến tranh.
toàn mọi mặt:
Mở tiệc khao quân.
Tối 30 Tết thì lên đư­ờng
tiến quân ra Thăng Long.

lòng dân, lực
lượng,
thời
gian, tinh thần
quân sĩ.

Nhóm 1-2: Tóm tắt 2 trận đánh ở Phú Xuyên & Hà Hồi? Có gì đặc biệt trong cách
đánh của Quang Trung ở 2 trận này?
Nhóm 3-4: Trận Ngọc Hồi diễn ra như thế nào? (Mũi quân chính? Mũi phụ? Kết
quả?) Trận Ngọc Hồi đã khẳng định sức mạnh toàn diện của quân Tây Sơn ra
sao?
Nhóm 5-6: Các trận đánh đó đã thể hiện tài năng quân sự nào của Nguyễn Huệ?

Nhóm 1-2: Tóm tắt 2 trận đánh ở Phú Xuyên & Hà Hồi? Có gì đặc biệt trong cách đánh
của Quang Trung ở 2 trận này?

Trận Phú Xuyên
Vừa thấy bóng quân Tây Sơn,
bọn nghĩa binh trấn thủ ở đó
cùng quân Thanh tan vỡ chạy.
Quân Tây Sơn bắt được hết.

Trận Hà Hồi
Nửa đêm quân Tây Sơn bí mật vây
kín làng, bắc loa truyền gọi, quân
lính dạ ran, khiến địch trong đồn sợ
hãi xin hàng.

Đánh bí mật, đảm bảo thắng lợi mà
không gây thương vong.

Nhóm 3-4: Trận Ngọc Hồi diễn ra như thế nào? (Mũi quân chính? Mũi phụ? Kết quả?)
Trận Ngọc Hồi đã khẳng định sức mạnh toàn diện của quân Tây Sơn ra sao?

Trận Ngọc Hồi

Mũi chính
Do Quang Trung chỉ huy, đốc thúc
dùng ván che trước, quân lính theo
sau, tiến sát địch đánh giáp lá cà.

Mũi phụ
Bao vây đường rút của quân
Thanh, cho voi giày đạp.

Kết quả: Quân Thanh bỏ chạy toán loạn, giày xéo lên
nhau mà chết, thái thú Sầm Nghi Đống tự thắt cổ chết.
Trận Ngọc Hồi công phu nhất (dùng nhiều cách đánh
táo bạo & quyết liệt không cho kẻ thù có đường sống)
thắng giòn giã.

Nhóm 5-6: Các trận đánh đó đã thể hiện tài năng quân sự nào của Nguyễn Huệ?

Tài mưu
lược của
một người
cầm quân:

Bắt sống hết quân do thám
của địch ở Phú Xuyên, giữ
được bí mật để tạo ra thế bất
ngờ, vây kín làng Hà Hồi,
công phá Nhồi, lấy ván ghép
phủ rơm dấp nước để làm
mộc che dàn trận tiến đánh.

Thần tốc, bí mật,
bất ngờ, vừa mềm
mại, vừa quyết liệt
đảm bảo thắng lợi mà
trận đánh tránh được
hao binh tổn tướng.

2. Hình ảnh bọn cướp nước và lũ bán nước.
+ Nhóm 1,2: Tìm những chi tiết miêu tả cuộc sống của bọn tướng lĩnh
nhà Thanh & vua tôi Lê Chiêu Thống, cuộc tháo chạy của quân Tướng
nhà Thanh. Điều đó khiến em có suy nghĩ gì? Theo em, nguyên nhân
nào dẫn đến sự thất bại mau chóng & thảm hại của quân Thanh?
+ Nhóm 3,4: Những chi tiết nào miêu tả hành động của vua tôi Lê
Chiêu Thống khi nghe tin có biến, có gì đặc biệt qua những chi tiết đó.
Hành động đó khiến em có suy nghĩ gì?

+ Nhóm 1,2:
Khi quân Tây Sơn
tiến đánh như vũ
bão

Khi quân Tây Sơn
đánh đến nơi:

Nguyên nhân:

+ Lo chăm chú vào yến tiệc, vui mừng không hề lo đến việc bất
trắc, cho quân lính mặc sức vui chơi.
+ Tôn Sĩ Nghị là tướng bất tài, cầm quân không biết tình hình thực
hư ra sao, lại kiêu căng tự mãn, chủ quan khinh địch.
+ Tướng: sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp
mặc áo giáp… chuồn trước qua cầu phao (hài hước).
+ Quân: lúc lâm trận “ai nấy đều rụng rời sợ hãi xin ra hàng” hoặc
“bỏ chạy toán loạn, giày xéo lên nhau mà chết”.
Þ Kẻ đi xâm lược sẽ bị thất bại thảm hại.
+ Chủ quan.
+ Không chiến đấu vì mục đích chính nghĩa.
+ Quân Tây Sơn hùng mạnh

+ Nhóm 3,4: Những chi tiết nào miêu tả hành động của vua tôi Lê Chiêu
Thống khi nghe tin có biến, có gì đặc biệt qua những chi tiết đó. Hành động
đó khiến em có suy nghĩ gì?

+ Vội vã bỏ cung điện để chạy chốn, chạy bán sống bán chết,
cướp cả thuyền của dân để qua sông.
+ Chạy cùng quân Thanh đang tháo chạy về nước.
+ Luôn mấy ngày đêm không ăn, ai nấy đều mệt lử.
=> Số phận kẻ bán nước nhục nhã, bi đát, số phận gắn chặt với
bọn giặc xâm lược

Nhóm 1: Ngòi bút miêu tả 2 cuộc tháo chạy của quân tướng
nhà Thanh và vua tôi Lê Chiêu Thống có gì khác biệt? Hãy
giải thích vì sao có sự khác nhau đó?
Nhóm 2: Nhận xét NT trần thuật của đoạn văn cuối ?
Nhóm 3: Nhận xét NT trần thuật của đoạn văn cuối?

III.TỔNG KẾT
1. NỘI DUNG
- Hình tượng Nguyễn Huệ văn – võ song toàn.
- Sự thất bại thảm hại của bọn xâm lược.
* Ý nghĩa: VB ghi lại lịch sử hào hùng của dân tộc ta và h/ả người
anh hùng Nguyễn Huệ trong chiến thắng mùa xuân năm Kỉ Dậu
(1789)

2. NGHỆ THUẬT
- Kể, tả chân thực thể
hiện rất rõ cảm xúc.
- NT đối lập tương phản, lời văn kể chuyện xen m/tả.

PHIẾU HỌC TẬP
Đọc đoạn trích sau và trả lười câu hỏi: “ Quân Thanh sang xâm lấn nước ta,...chớ bảo là ta
không nói trước.”
Câu 1: Đoạn văn trên là lời của nhân vật nào, nói trong hoàn cảnh nào?
Câu 2: Nêu nội dung của đoạn trích?
Câu 3: Em hiểu câu “Trong khoảng vũ trụ, đất sao nào ấy, đều đã phân biệt rõ ràng, phương
Nam, phương Bắc chia nhau ra mà cai trị” như thế nào?
Câu 4: Chép lại câu văn trong bài “Nước Đại Việt ta” có nội dung tương tự
Câu 5: Giải thích nghĩa của các từ: người phương Bắc, nội thuộc, lương năng
Câu 6: Giải thích lí do sắp xếp trật tự các cụm từ in đậm trong câu: Đời Hán có Trưng Nữ
Vương, đời Tống có Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành, đời Nguyên có Trần Hưng Đạo, đời
Minh có Lê Thái Tổ, các ngài không nỡ ngồi nhìn chúng làm điều tàn bạo, nên đã thuận lòng
người, đẩy nghĩa quân, đều chỉ đánh một trận là thắng và đuổi được bọn chúng về phương
Bắc
Câu 7: Qua đoạn trích, em thấy Quang Trung là người như thế nào?
Câu 8: Hai câu cuối đoạn trích gợi cho em nhớ đến văn bản nào đã học trong chương trính
Ngữ Văn THCS cũng là lời kêu gọi đồng thời răn đe quân sĩ? Cho biết tên tác giả?

2. ĐÁP ÁN.
Câu 1: Đoạn văn trên là lời nói của Quang Trung, là lời phủ dụ trước quân lính trong lễ duyệt binh ở
Nghệ An.
Câu 2: Nội dung của đoạn trích: Lời phủ dụ quân lính của Quang Trung.
Câu 3: Câu “Trong khoảng vũ trụ, đất sao nào ấy, đều đã phân biệt rõ ràng, phương Nam, phương Bắc
chia nhau ra mà cai trị” khẳng định nền độc lập, chủ quyền lãnh thổ riêng của mỗi nước và quan điểm tôn
trọng nền độc lập đó, không xâm phạm lãnh thổ của nhau
- Những câu văn trong bài “Nước Đại Việt ta” có ý nghĩa tương đồng:
“Như nước Đại Việt ta từ trước
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu
Núi sông bờ cõi đã chia
Phong tục Bắc Nam cũng khác”
Câu 4: Người phương Bắc: chỉ bọn phong kiến Trung Quốc xâm lược nước ta
Nội thuộc: thời nước ta bị bọn phong kiến Trung Quốc cai trị
Lương năng: năng lực tốt bẩm sinh của mỗi con người

2. ĐÁP ÁN.
Câu 5: Các cụm từ in đậm nêu lên tấm gương các vị anh hùng đã có công lớn, lãnh đạo
nhân dân chống giặc ngoại xâm. Các cụm từ đó được sắp xếp theo thười gian, từ xưa
đến nay, giúp cho binh lính thấy được:
- Người phương Bắc đã nhiều lần xâm lược nước ta
- Truyền thống yêu nước, chống ngoại xâm trong chiều dài của lịch sử dân tộc ta
- Từ đó, vua Quang Trung muốn khơi dậy lòng căm thù giặc, ý thức trách nhiệm của
binh lính đối với vận mệnh đất nước và quyết tâm chiến đấu chống lại lũ cướp nước
trong họ
Câu 6: Qua đoạn trích, em thấy vua Quang Trung là người yêu nước, có lòng tự tộc dân
tộc, ý thức rõ trách nhiệm của mình đối với đất nước. Đồng thời, ông cũng là một vị chủ
tướng rất quyết đoán và nghiêm khắc
Câu 7: “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học bài:
+ Tóm tắt lại đoạn trích. Nắm và PT các ND của bài.
+ Nhớ được 1 số chi tiết, sự kiện lịch sử, chi tiết nghệ thuật đặc sắc để chứng minh cho các
luận điểm chính.
+ Hiểu và dùng được một số từ Hán Việt thông dụng.
- KKHS tự học văn bản: Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh.
+ Đọc và tóm tắt văn bản văn bản.
+ Nắm được những nét chính về tác giả, tác phẩm (nội dung, thể loại, PTBĐ).
+ Liệt kê các chi tiết nói về cuộc sống hưởng thụ của chúa Trịnh Sâm và thói nhũng nhiễu
của bọn quan lại.
+ Qua VB giúp em hiểu được điều gì về đời sống của vua chúa, quan lại thời Lê-Trịnh cuối
thế kỉ XVIII. Nêu ý nghĩa của văn bản.
- Chuẩn bị bài: “Sự phát triển của từ vựng” (Tiếp theo).
+ Soạn bài: đọc ngữ liệu và trả lời các câu hỏi theo câu hỏi trong
SGK.
+ Tự tìm 1 số từ và tập tạo từ mới.
+ Xem trước các bài tập.