Chủ đề 27: Nghị luận xã hội , cách viết văn nghị luận xã hội:

BÀN VỀ ĐỌC SÁCH

- Chu Quang Tiềm -

á
T
1.

iả
g
c

I. Tìm hiểu chung

Chu Quang Tiềm (1897 – 1986).
Là nhà mĩ học và lí luận nổi tiếng của
Trung Quốc.

Chu Quang Tiềm

Những bài chính luận của Chu Quang Tiềm
mang phong cách nhẹ nhàng nhưng vẫn
đầy đủ lí lẽ xác đáng, lập luận chặt chẽ,
dẫn chứng sinh động và có tính thuyết phục
sâu sắc. Văn phong chính luận của Chu
Quang Tiềm không hề khô khan mà có cả
tâm tình và chút hài hước.
m
ề
i
T
g
n
a
u
Q
Chu

c
á
2. T

m
ẩ
ph

- Xuất xứ: Trích trong cuốn
“Danh nhânTrung Quốc bàn về
niềm vui, nỗi buồn của việc đọc
sách” xuất bản năm 1995.
- Kiểu văn bản: Nhật dụng
- PTBĐ: Nghị luận

- Nội dung: Sự cần thiết của việc
đọc sách và phương pháp đọc
sách.

Bố cục

phần

P1: Từ đầu …. “thế giới
mới”: Sự cần thiết và ý
nghĩa của việc đọc sách
P2: Tiếp…đến… “tự tiêu
hao lực lượng”: Những
khó khăn, thiên hướng sai
lệch dễ mắc phải của việc
đọc sách trong tình trạng
hiện nay.
P3: Phần còn lại: Bàn về
phương pháp chọn sách
và đọc sách.

II. Đọc- hiểu văn bản:
1. Tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách.

PHIẾU HỌC TẬP
Luận điểm chính: ................................................
Vai trò của sách
(1)
(2)
(3)

Ý nghĩa việc đọc sách

1. Tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách.
a. Tầm quan trọng của sách.
Học vấn không chỉ là chuyện đọc sách, nhưng đọc sách vẫn là một con đường quan trọng của học
vấn. Bởi vì học vấn không chỉ là việc cá nhân, mà là việc của toàn nhân loại. Mỗi loại học vấn đến
giai đoạn hôm nay đều là thành quả của toàn nhân loại nhờ biết phân công, cố gắng tích lũy ngày
đêm mà có. Các thành quả đó sở dĩ không bị vùi lấp đi, đều là do sách vở ghi chép, lưu truyền lại.
Sách là kho tàng quý báu cất giữ di sản tinh thần nhân loại, cũng có thể nói đó là những cột mốc trên
con đường tiến hóa học thuật của nhân loại. Nếu chúng ta mong tiến lên từ văn hóa, học thuật của
giai đoạn này, thì nhất định phải lấy thành quả nhân looại đã đạt được trong quá khứ làm điểm xuất
phát. Nếu xóa bỏ hết các thành quả nhân loại đã đạt được trong quá khứ, thì chưa biết chừng chúng
ta đã lùi điểm xuất phát về đến mấy trăm năm, thậm chí là mấy nghìn năm trước. Lúc đó, dù có tiến
lên cũng chỉ là đi giật lùi, làm kẻ lạc hậu.
Đọc sách là muốn trả món nợ đối với thành quả nhân loại trong quá khứ, là ôn lại kinh nghiệm, tư
tưởng của nhân loại tích lũy mấy nghìn năm trong mấy chục năm ngắn ngủi, là một mình hưởng thụ
các kiến thức, lời dạy mà biết bao người trong quá khứ đã khổ công tìm kiếm mới thu nhận được. Có
được sự chuẩn bị như thế thì một con người mới có thể làm được cuộc trường chinh vạn dặm trên con
đường học vấn, nhằm phát hiện thế giới mới.

Luận điểm chính: Đọc sách là con đường quan trọng của học vấn
Vai trò của sách

Ý nghĩa việc đọc sách

Ghi chép, cô đúc và lưu truyền mọi tri
(1) thức, mọi thành tựu mà loài người tìm
tòi, tích luỹ được.

Sẽ có được thành quả nhân
loại trong quá khứ.

Những sách có giá trị là cột mốc trên
(2)
con đường phát triển của nhân loại.

Là con đường tích luỹ nâng
cao vốn tri thức.

Là kho tàng kinh nghiệm của con người
(3) nung nấu, thu lượm suốt mấy nghìn
năm.

Là cách để tạo học vấn.

1. Tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách.
a. Tầm quan trọng của sách.
Sách là kho tàng quý báu mà
loài người thu lượm, suy
ngẫm suốt mấy ngàn năm.

Những cuốn sách có giá trị được
coi là cột mốc trên con đường
học tập, phát triển của nhân loại.

Sách cô đúc, ghi chép, lưu
truyền mọi tri thức, mọi
thành quả.

b. Ý nghĩa của việc đọc sách
Đọc sách là con đường quan trọng của học vấn- con đường tích
lũy và nâng cao tri thức cho bản thân.
Đọc sách là ôn lại kiến thức của loài người, là hưởng
thụ, tích lũy kiến thức trong mấy nghìn năm.
Đọc sách là chuẩn bị hành trang để tiếp tục tiến
xa trên con đường học tập, phát hiện thế giới
mới.

SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC
ĐỌC SÁCH

Tầm quan trọng
của sách
Ghi chép,
lưu truyền
tri thức,
thành tựu
nhân loại

Cột mốc
trên con
đường tiến
hóa học
thuật

Kho tàng di sản tinh thần
nhân loại

Ý nghĩa của việc
đọc sách
Con đường
quan trọng
của học vấn

Chuẩn bị
hành trang
phát hiện thế
giới

Đọc sách: Thừa hưởng
giá trị tinh hoa nhân loại

Sách nhiều

Sách nhiều

2. Những khó khăn và thiên hướng
sai lệch dễ mắc khi đọc sách
Sách nhiều

Sách nhiều

Sách nhiều

Sách nhiều

Sách nhiều

Sách nhiều

Sách nhiều

Sách nhiều
Sách nhiều
Sách nhiều Sách nhiều

Khó khăn

Sách
nhiều

Trở ngại cho việc nghiên cứu
học vấn

* Sách nhiều khiến người ta không chuyên sâu, dễ sa vào lối
“ăn tươi nuốt sống”.
- CÁCH ĐỌC
Người xưa

Sách tuy đọc được ít, nhưng
đọc quyển nào ra quyển ấy,
miệng đọc, tâm ghi, nghiền
ngẫm đến thuộc lòng, thấm
vào xương tủy, biến thành
một nguồn động lực tinh
thần, cả đời dùng mãi không
cạn.Đọc kỹ, nghiền ngẫm
Đọc ít mà tinh

Học giả ngày nay
“Liếc qua” tuy rất nhiều,
những “đọng lại” thì rất ít,
giống như ăn uống, các thứ
không tiêu hóa được tích
càng nhiều, thì càng dễ sinh
ra bệnh đau dạ dày, …”
Vô bổ
Lãng phí thời gian

Khó khăn

Sách
nhiều
Thiên

Trở ngại cho việc nghiên cứu
học vấn
Đọc không
chuyên sâu

hướng
sai lệch

Đọc lạc
hướng

- Các học giả Trung Hoa thời cổ đại
đọc ít, nghiền ngẫm…
- Học giả trẻ ngày nay… đọc hàng
vạn cuốn… “liếc qua”… giống như
ăn uống…
- Tham đọc nhiều nhưng không vụ
thực chất => lãng phí thời gian, sức
lực; bỏ lỡ cơ hội đọc sách có giá trị.
- Chiếm lĩnh học vấn giống như
đánh trận => không xác định mục
tiêu… tự tiêu hao lực lượng.

- So sánh cách đọc với ăn uống vô tội vạ:
“Liếc qua” tuy rất nhiều, những “đọng lại” thì rất ít, giống như
ăn uống, các thứ không tiêu hóa được tích càng nhiều, thì
càng dễ sinh ra bệnh đau dạ dày, nhiều thói xấu hư danh
nông cạn đều do lối ăn tươi nuốt sống đó mà sinh ra cả”.
=> Hình ảnh so sánh gợi hình, ấn tượng.
Lập luận chặt chẽ, giàu hình ảnh, thuyết phục
người đọc.
=> Đọc không chuyên sâu kiến thức
đọng lại hời hợt

khăn

Trở ngại cho
việc nghiên
cứu học vấn

Thiên

Đọc không
chuyên sâu

Khó

Sách
nhiều

hướng
sai lệch

Đọc lạc
hướng

=>Lập luận chặt
chẽ, lí lẽ sắc sảo,
dẫn chứng xác thực,
hình ảnh so sánh cụ
thể, sinh động
=> Thể hiện rõ tác
hại của những
thiên hướng sai lạc
khi đọc sách.

* Sách nhiều

“Khiến người đọc lạc

hướng”

Nhiều người mới học tham nhiều
mà không vụ thực chất, đã lãng
Chọn nhầm sách
phí thời gian và sức lực trên những
cuốn sách vô thưởng vô phạt, nên
Lãng phí thời gian, sức lực
không tránh khỏi bỏ lỡ mất dịp đọc
những cuốn sách quan trọng, cơ
Như việc đánh trận nhiều mục
bản. Chiếm lĩnh học vấn giống như
tiêu, tự làm tiêu hao lực lượng
đi đánh trận, cần phải đánh vào
Þ Lập luận rõ ràng, so sánh, đối chiếu, thành trì kiên cố, đánh bại quân
địch tinh nhuệ, chiếm cứ mặt trận
lí lẽ thuyết phục, chứng cứ cụ thể.
xung yếu. Mục tiêu quá nhiều, che
Þ Báo động về việc đọc sách
lấp mấy vị trí kiên cố, chỉ đá bên
thiếu mục đích, ham hư danh. đông, đấm bên tây, hóa ra thành
lối đánh “tự tiêu hao lực lượng”.

Sách nhiều
Đọc không chuyên sâu
Liếc qua nhiều mà đọng lại ít
=> Ăn tươi nuốt sống, không
kịp nghiền ngẫm

Người đọc dễ lạc hướng
Chọn lầm sách, tham nhiều =>
Trận đánh nhiều mục tiêu,
không chú trọng thực chất

Lãng phí thời gian, công sức, tiền bạc mà lại tự làm hại bản thân
=>Tác giả đã sử dụng hình ảnh so sánh cụ thể gần gũi để thuyết phục người đọc

3. Bàn về phương pháp chọn, đọc sách:

HOẠT
ĐỘNG
NHÓM

Nhóm 1+3

Vẽ sơ đồ tư duy
về “CÁCH
CHỌN SÁCH”

Nhóm 2+4

Vẽ sơ đồ tư duy
về “CÁCH
ĐỌC SÁCH”

* Cách chọn sách: chọn cho tinh
Sách đọc nên chia làm mấy loại, một loại
là sách đọc để có kiến thức phổ thông mà
mọi công dân thế giới hiện nay đều phải
biết, một loại là sách đọc để trau dồi học
vấn chuyên môn.
- Chọn sách hay: có giá trị, không tham
nhiều.
“Chọn 1 quyển có giá trị bằng 10 quyển
không quan trọng”
=>Trình bày vấn đề cụ thể, rõ ràng…

Chọn cho tinh, không cốt lấy nhiều
Chọn lọc có mục đích, định hướng

Chọn
sách

rõ ràng
Chọn sách phổ thông =>sách
chuyên môn
Nên chọn khoảng 50 quyển để đọc
trong thời gian phổ thông

=> Lập
luận
chặt chẽ,
giàu sức
thuyết
phục

*Cách đọc sách: đọc cho kĩ
Nếu đọc được mười quyển sách mà chỉ lướt qua,
không bằng chỉ lấy một quyển mà đọc mười lần.
“Sách cũ trăm lần xem chẳng chán – Thuộc lòng,
ngẫm kỹ một mình hay”, hai câu thơ đó đáng làm lời
răn cho mỗi người đọc sách. … Đọc ít mà đọc kỹ, thì
sẽ tập thành nếp suy nghĩ sâu xa, trầm ngâm tích luỹ,
tưởng tượng tự do đến mức làm đổi thay khí chất.” …
Các học vấn khác đại khái cũng như vậy, không biết rộng
thì không thể chuyên, không thông thái thì không thể nắm
- Đọc cho kĩ, vừa đọc vừa suy nghĩ.
gọn.
- Không nên đọc tràn lan mà cần đọc có kế hoạch,
có hệ thống.
- Kết hợp giữa đọc rộng với đọc sâu.

Cách đọc sách
Đọc cho kĩ, đọc
đi đọc lại nhiều
lần một cuốn

Đọc tập thành
nếp suy nghĩ,
sâu xa thay đổi
khí chất

Cần đọc có hệ
thống, có kế
hoạch

=>Đọc sách vừa là học tập tri thức, vừa rèn
luyện tính cách, mà còn là chuyện học làm người

* Đọc sách không đúng phương pháp
Đọc nhiều mà không chịu nghĩ sâu, như cưỡi ngựa
qua chợ, tuy châu báu phơi đầy, chỉ tổ làm mắt hoa, ý
loạn, tay không mà về. Thế gian có biết bao người
đọc sách chỉ để trang trí bộ mặt, như kẻ trọc phú
khoe của chỉ biết lấy nhiều làm quý. Đối với việc học
tập, cách đó chỉ là lừa mình dối người, đối với việc
làm người thì cách đó thể hiện phẩm chất tầm
thường,
kém.
- Kết hợpthấp
phân
tích lí lẽ, liên hệ so sánh, trình bày

toàn diện, tỉ mỉ
Þ Đưa ra lời khuyên bổ ích về đọc sách
Đọc sách vừa là học tập tri thức, vừa là rèn luyện
tính cách, học làm người.

Cách đọc sách
- Kết hợp phân tích lí lẽ với
liên hệ so sánh, tự nhiên,
trình bày toàn diện
- Đưa ra lời khuyên bổ ích
về phương pháp đọc sách

III

1

TỔNG KẾT

NỘI DUNG
- Nêu ra những ý kiến xác đáng về việc chọn sách, đọc sách, phương pháp đọc
sách hiệu quả trong thời đại ngày nay

2

NGHỆ THUẬT
- Phương pháp lập luận chặt chẽ, sắc sảo, có sức thuyết phục
- Giọng điệu tâm tình, sẻ chia kinh nghiệm
- Cách viết giàu hình ảnh, ví von dễ hiểu

Sách lưu giữ tri thức,văn hóa, văn minh nhân loại

Chu Quang Tiềm(1897-1986 ),nhà mỹ học và
Lý luận VH nổi tiếng của Trung Quốc.
Trích trong “Danh nhân TQ- Bàn về niềm
vui nỗi buồn của việc đọc sách”
Có phương pháp lập luận chặt chẽ, sắc
sảo, có sức thuyết phục.
Giọng điệu tâm tình, sẻ chia kinh
nghiệm.
Cách viết giàu hình ảnh, cách
ví von dễ hiểu.

TÁC GIẢ
TÁC
PHẨM

Tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách.
NỘI
DUNG

Đọc sách mở rộng hiểu biết, tích lũy kiến thức
Sách nhiều: không chuyên sâu, đọc nhiều mà không
kỹ, kiến thức hời hợt.
Những khó khăn trong đọc sách
Chọn lầm sách, dễ lạc hướng, tốn thời gian, công
sức, tiền bạc.

NGHỆ
THUẬT

Đọc sách là con đường quan trọng để tích
lũy,nâng cao học vấn, phải biết chọn sách,
đọc ít mà chắc hơn đọc nhiều mà rỗng…
Đọc sách phải có kế hoạch, đọc rộng rồi
mới đọc sâu; sách thường thức với sách
chuyên môn, vừa đọc vừa nghiền ngẫm.

Chọn đúng sách: sách GK- sách CM
Ý NGHĨA
VĂN BẢN

Phương pháp chọn và đọc sách
Miệng đọc, tâm ghi, suy nghĩ…
Cách đọc sách
Đọc rộng để có kiến thức đày đủ các
môn, sau đó đọc sách chuyên sâu.

- Em có thói quen đọc sách không?
- Em thấy mình đã đọc sách đúng
cách hay chưa?
- (Nếu chưa) Cách khắc phục?
- Theo em, sách mang lại điều gì cho
bản thân?
- Sắp bước vào kì thi (chuyển cấp)
quan trọng, em nghĩ việc đọc sách sẽ
mang lại hiệu quả gì?

Góc chia sẻ

Lựa chọn cuốn sách mà em thích
Hoàn thành phiếu bài tập:
Nhật kí đọc sách

Tìm hiểu lợi ích của việc đọc sách

Đọc sách không cốt lấy nhiều, quan trọng nhất là phải chọn cho tinh, đọc cho kĩ. Nếu đọc
được 10 quyển sách không quan trọng, không bằng đem thời gian, sức lực đọc 10 quyển ấy
mà đọc một quyển thật sự có giá trị. Nếu đọc được mười quyển sách mà chỉ lướt qua, không
bằng chỉ lấy một quyển mà đọc mười lần. “Sách cũ trăm lần xem chẳng chán – Thuộc lòng,
ngẫm kỹ một mình hay”, hai câu thơ đó đáng làm lời răn cho mỗi người đọc sách. … Đọc ít
mà đọc kỹ, thì sẽ tập thành nếp suy nghĩ sâu xa, trầm ngâm tích luỹ, tưởng tượng tự do đến
mức làm đổi thay khí chất; đọc nhiều mà không chịu nghĩ sâu, như cưỡi ngựa qua chợ, tuy
châu báu phơi đầy, chỉ tổ làm mắt hoa, ý loạn, tay không mà về.”
(Ngữ văn 9, tập 2, NXB Giáo dục Việt Nam, 2015)
1. Nêu chủ đề của văn bản “Bàn về đọc sách”. Đoạn trích trên đề cập đến khía cạnh nào của
chủ đề?
2. Trong câu văn “Đọc ít mà đọc kỹ, thì sẽ tập thành nếp suy nghĩ sâu xa, trầm ngâm tích luỹ,
tưởng tượng tự do đến mức làm đổi thay khí chất; đọc nhiều mà không chịu nghĩ sâu, như
cưỡi ngựa qua chợ, tuy châu báu phơi đầy, chỉ tổ làm mắt hoa, ý loạn, tay không mà về.” tác
giả sử dụng biện pháp tu từ gì? Nêu hiệu quả nghệ thuật của việc sử dụng biện pháp tu từ ấy?
3. Hãy viết đoạn văn khoảng ½ trang giấy thi trình bày suy nghĩ của em về hiện tượng học
sinh rất ít đọc sách.

1. Nêu chủ đề của văn bản “Bàn về đọc sách”. Đoạn trích trên đề
cập đến khía cạnh nào của chủ đề?
Gợi ý
- Chủ đề: Bàn về sự cần thiết của việc đọc sách và phương
pháp đọc sách
- Đoạn trích đề cập đến khía cạnh: Phương pháp đọc sách

2. Trong câu văn “Đọc ít mà đọc kỹ, thì sẽ tập thành nếp suy nghĩ sâu xa,
trầm ngâm tích luỹ, tưởng tượng tự do đến mức làm đổi thay khí chất; đọc
nhiều mà không chịu nghĩ sâu, như cưỡi ngựa qua chợ, tuy châu báu phơi
đầy, chỉ tổ làm mắt hoa, ý loạn, tay không mà về.” tác giả sử dụng biện pháp
tu từ gì? Nêu hiệu quả nghệ thuật của việc sử dụng biện pháp tu từ ấy?

Gợi ý
+ So sánh: đọc nhiều mà không chịu nghĩ sâu, như cưỡi ngựa qua chợ,
+ Ẩn dụ: châu báu – tri thức
- Hiệu quả nghệ thuật: Diễn tả một cách hình ảnh và sinh động hệ quả của
việc đọc nhiều mà không nghĩ sâu thì dù sách có hay, có bổ ích cũng chẳng
thu được điều gì có giá trị. Từ đó người đọc nhận thức được không nên đọc
sách qua loa.

3. Hãy viết đoạn văn khoảng ½ trang giấy thi trình bày suy nghĩ của em về hiện
tượng học sinh rất ít đọc sách.
- Vai trò của sách đối với học sinh:
+ Cung cấp cho ta kho tri thức khổng lồ của nhân loại
+ Bồi đắp tâm hồn, tình cảm của ta.
+…
- Thực trạng rất nhiều bạn học sinh không đọc sách.
- Nguyên nhân:
+ Các bạn học sinh bị hấp dẫn bởi các kênh giải trí bằng hình ảnh: phim, nhạc, điện tử
+ Các bạn học sinh lười đọc sách
+ Các bạn học sinh học thêm quá nhiều không có thời gian đọc sách
- Tác hại:
+ Không đọc nhiều sách lâu dần sẽ trở thành những người thiếu hiểu biết
+ Tâm hồn bị mài mòn,…
- Khắc phục: sắp xếp thời gian hợp lý để đọc sách; đọc sách phù hợp với nhu cầu, lứa
tuổi