Nhà trên núi cao

CHỦ ĐỀ 22: HÌNH ẢNH CON NGƯỜI
LAO ĐỘNG MỚI TRONG TRUYỆN
LẶNG LẼ SA PA (trích)
Nguyễn Thành Long

LẶNG LẼ SA PA
I.Tìm hiểu chung
1. Tác giả
- Nguyễn Thành Long (1925- 1991) quê ở
Quảng Nam - Đà Nẵng.
- Là nhà văn chuyên viết truyện ngắn và
bút kí.
- Phong cách viết văn mang vẻ đẹp thơ
mộng, trong trẻo, giàu chất thơ.
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: 1970, nhân chuyến đi
thực tế ở Lào Cai .
- Rút từ tập “Giữa trong xanh” in năm
1972 .

Nguyễn Thành Long
(1925- 1991)

I.

LẶNG LẼ SA PA

Đọc -Tìm hiểu chung

1. Tác giả
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: 1970, nhân chuyến đi thực tế ở Lào Cai .
- Xuất xứ: Rút từ tập “Giữa trong xanh” in năm 1972 .
- Từ ngữ: khí tượng, vật lý địa cầu. Máy nhật quang kí

- Khí tượng: Là chuyên ngành khoa học nghiên cứu
về khí hậu, thời tiết nhằm theo dõi và dự báo khí
hậu, thời tiết.
- Vật lí địa cầu: khoa học nghiên cứu những tính
chất vật lí của trái đất và các quá trình vật lí xảy ra
trong trái đất và khí quyển.
- Máy nhật quang kí: máy đo cường độ ánh sáng mặt
trời.

Máy đo
mưa của
Trạm Khí
tượng

Máy đo gió

I.

LẶNG LẼ SA PA

Đọc -Tìm hiểu chung

1. Tác giả
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: 1970, nhân chuyến đi thực tế ở Lào Cai .
- Xuất xứ: Rút từ tập “Giữa trong xanh” in năm 1972 .
- Từ ngữ: khí tượng, vật lý địa cầu. Máy nhật quang kí
- Thể loại: Truyện ngắn.
-Ngôi kể : Ngôi thứ 3
-PTBĐ: Tự sự kết hợp miêu tả ,biểu cảm và NL
Nhân vật chính: Anh thanh niên (nhân vật phụ xuất hiện  nhìn và
suy nghĩ về nhân vật chính).
- Bố cục: 3 phần
- Đ1: Từ đầu đến: “Kìa, anh ta kia”-> Bác lái xe giới thiệu với hai
người khách về anh thanh niên
- Đ2: tiếp đến: “ Vật gì như thế” -> Cuộc gặp gỡ trò chuyện giữa
các nhân vật
- Đ3: Còn lại -> Cuộc chia tay giữa các nhân vật.

I.

LẶNG LẼ SA PA

Đọc -Tìm hiểu chung

1. Tác giả
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: 1970, nhân chuyến đi thực tế ở Lào Cai .
- Xuất xứ: Rút từ tập “Giữa trong xanh” in năm 1972 .
- Từ ngữ: khí tượng, vật lý địa cầu. Máy nhật quang kí
- Thể loại: Truyện ngắn.
-Ngôi kể : Ngôi thứ 3
-PTBĐ: Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm
Nhân vật chính: Anh thanh niên
- Bố cục: 3 phần
-Ý nghĩa nhan đề:

Đảo ngữ “lặng lẽ” → mở
ra hình ảnh Sa Pa với vẻ
đẹp êm đềm, thanh tĩnh
và thơ mộng.

Ý nghĩa
nhan đề
“Lặng lẽ Sa
Pa”

Gợi liên tưởng đến những
con người trên mảnh đất
Sa Pa → ẩn sâu trong sự
lặng lẽ của cảnh vật là
những con người lao động
thầm lặng, say mê, ->
Ngợi ca, niềm cảm phục
và sự biết ơn đối với
những người lao động
bình thường ngày đêm
lặng lẽ dâng cho đời.

I.

LẶNG LẼ SA PA

Đọc -Tìm hiểu chung

1. Tác giả
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: 1970, nhân chuyến đi thực tế ở Lào Cai .
- Xuất xứ: Rút từ tập “Giữa trong xanh” in năm 1972 .
- Từ ngữ: khí tượng, vật lý địa cầu. Máy nhật quang kí
- Thể loại: Truyện ngắn.
-Ngôi kể : Ngôi thứ 3
-PTBĐ: Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm
Nhân vật chính: Anh thanh niên
- Bố cục: 3 phần
-Ý nghĩa nhan đề:
+ Đảo ngữ “lặng lẽ” → mở ra hình ảnh Sa Pa với vẻ đẹp êm đềm,
thanh tĩnh và thơ mộng.
+ Gợi liên tưởng đến những con người trên mảnh đất Sa Pa → ẩn
sâu trong sự lặng lẽ của cảnh vật là những con người lao động thầm
lặng, say mê, -> Ngợi ca, niềm cảm phục và sự biết ơn đối với
những người lao động bình thường ngày đêm lặng lẽ dâng cho đời.

I.

LẶNG LẼ SA PA

Đọc -Tìm hiểu chung

1. Tác giả
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: 1970, nhân chuyến đi thực tế ở Lào Cai .
- Xuất xứ: Rút từ tập “Giữa trong xanh” in năm 1972 .
- Từ ngữ: khí tượng, vật lý địa cầu. Máy nhật quang kí
- Thể loại: Truyện ngắn.
-Ngôi kể : Ngôi thứ 3
-PTBĐ: Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm
- Nhân vật chính: Anh thanh niên
- Bố cục: 3 phần
-Ý nghĩa nhan đề:
- Tình huống truyện: cuộc gặp gỡ tình cờ giữa ông họa sĩ già, cô kĩ
với anh thanh niên trên đỉnh Yên Sơn.
- Ý nghĩa tình huống truyện: Tình huống đơn giản, tạo thuận lợi cho
nhân vật chính xuất hiện tự nhiên và bộc lộ vẻ đẹp.
- Tóm tắt:

- Tóm tắt
Ông họa sĩ già xin hoãn bữa tiệc chia tay để đi thực tế ở Lai
Châu. Cùng đi chuyến xe với ông có cô kĩ sư nông nghiệp mới ra
trường cũng lên Lai Châu công tác. Lúc qua Sapa, xe dừng lấy nước,
bác lái xe giới thiệu cho họ gặp anh thanh niên làm việc ở trạm khí
tượng trên đỉnh Yên Sơn. Anh mời ông và cô gái lên thăm nhà, hái
một bó hoa tặng cô kĩ sư, pha trà mời khách và kể về công việc của
mình. Ông họa sĩ chăm chú nghe anh kể và vẽ anh nhưng anh từ chối
và giới thiệu những người khác, theo anh, đáng vẽ hơn. Sau 30p trò
chuyện, họ chia tay. Anh tặng một làn trứng gà tươi để khách ăn
đường. Lúc bấy giờ, nắng dã mạ bạc cả con đèo.

LẶNG LẼ SA PA

I. Đọc -Tìm hiểu chung

1. Tác giả
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: 1970, nhân chuyến đi thực tế ở Lào Cai .
- Xuất xứ: Rút từ tập “Giữa trong xanh” in năm 1972 .
- Từ ngữ: khí tượng, vật lý địa cầu. Máy nhật quang kí
- Thể loại: Truyện ngắn.
-Ngôi kể : Ngôi thứ 3
-PTBĐ: Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm
- Nhân vật chính: Anh thanh niên
- Bố cục: 3 phần
-Ý nghĩa nhan đề:
- Tình huống truyện: cuộc gặp gỡ tình cờ giữa ông họa sĩ già, cô kĩ
với anh thanh niên trên đỉnh Yên Sơn trong 30'
- Ý nghĩa tình huống truyện: Tình huống đơn giản, tạo thuận lợi cho
nhân vật chính xuất hiện tự nhiên.
- Tóm tắt:
II. Tìm hiểu văn bản

Sa Pa bắt đầu với những rặng đào .

[…] và với những đàn bò lang cổ có đeo chuông ở
các đồng cỏ trong lũng hai bên bờ .

[…] nắng bây giờ bắt đầu len tới , đốt cháy rừngcây.

[…] mây bị nắng xua, cuộn tròn lại từng cục, lăn trên
các vòm lá ướt sương, rơi xuống đường cái .

LẶNG LẼ SA PA

I.Đọc – Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa
- Sa Pa bắt đầu với những rặng đào.
- Những đàn bò lang …
- Nắng ... len tới, đốt cháy rừng cây
- Những cây thông …màu xanh của rừng.
- Mây bị nắng xua, cuộn tròn … lăn ... luồn cả vào gầm xe.
- ... nắng đã mạ bạc cả con đèo, ... như một bó đuốc lớn.
 Vài nét chấm phá, nghệ thuật nhân hóa, so sánh
 Thiên nhiên Sa Pa thanh bình, thơ mộng, đầy sức sống làm say
đắm lòng người.
2. Nhân vật anh thanh niên

?Nhân vật anh thanh niên được giới thiệu ở những phương diện nào?

- Hoàn cảnh sống làm việc
-Công việc
-Suy nghĩ về công việc, về cuộc sống
-Quan hệ với mọi người

LẶNG LẼ SA PA

I.Đọc – Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa
2. Nhân vật anh thanh niên
*Hoàn cảnh sống làm việc

LẶNG LẼ SA PA

I.Đọc – Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa
2. Nhân vật anh thanh niên
*Hoàn cảnh sống làm việc
Anh thanh niên 27 tuổi sống và làm việc một mình trên đỉnh núi cao
2600m, quanh năm làm bạn với mây mù lạnh lẽo và cỏ cây
- Là một trong những người cô độc nhất thế gian
- Có lúc “thèm người quá” anh dùng cây gỗ chắn ngang đường cho
xe dừng lại vài phút để nói chuyện
=> Gian khổ, khắc nghiệt, cô đơn một mình trên đỉnh núi cao
* Công việc

LẶNG LẼ SA PA

I.Đọc – Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa
1. Nhân vật anh thanh niên
a.Hoàn cảnh sống làm việc
=> Gian khổ, khắc nghiệt, cô đơn một mình trên đỉnh núi cao
b. Công việc
- Làm công tác khí tượng kiêm vật lý địa cầu trên đỉnh Yên Sơn 2.600m.
- Nhiệm vụ: Đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất.
Báo trước thời tiết hàng ngày phục vụ sản xuất và chiến đấu
- Thời gian: Đòi hỏi nghiêm ngặt về giờ giấc; ốp lúc: 4h,11h,7h tối
và 1h sáng bằng máy bộ đàm
- Thời tiết: mưa tuyết, lạnh cóng, gió lớn
=> Công việc quan trọng, khó khăn, gian khổ, thầm lặng, đòi hỏi
phải tỉ mỉ, chính xác, tính kỉ luật, tinh thần trách nhiệm cao và yêu
nghề.
c. Suy nghĩ về công việc và cuộc sống

LẶNG LẼ SA PA

I.Đọc – Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa
1. Nhân vật anh thanh niên
a.Hoàn cảnh sống làm việc
=> Gian khổ, khắc nghiệt, cô đơn một mình trên đỉnh núi cao
b. Công việc
=> Công việc quan trọng, khó khăn, gian khổ, thầm lặng, đòi hỏi
phải tỉ mỉ, chính xác, tính kỉ luật và tinh thần trách nhiệm cao.
c. Suy nghĩ về công việc và cuộc sống
*Về công việc:
+ Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi….cháu buồn đến chết mất.
+ Một lần phát hiện đám mây khô…quân ta hạ nhiều phản lực Mĩ…
cháu sống thật hạnh phúc.
=>Sống có lý tưởng, yêu nghề tha thiết
*Vê cuộc sống
+ Đọc sách, mừng khi nhận được sách, gian nhà hẹp nhưng vẫn
dành một chỗ để giá sách
+ Trồng hoa,nuôi gà,gian nhà sạch sẽ, ngăn nắp.

LẶNG LẼ SA PA

I.Đọc – Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa
1. Nhân vật anh thanh niên
a.Hoàn cảnh sống làm việc
=> Gian khổ, khắc nghiệt, cô đơn một mình trên đỉnh núi cao
b. Công việc
=> Công việc quan trọng, khó khăn, gian khổ, thầm lặng, đòi hỏi
phải tỉ mỉ, chính xác, tính kỉ luật và tinh thần trách nhiệm cao.
c. Suy nghĩ về công việc và cuộc sống
=>Sống có lý tưởng, yêu nghề tha thiết
*Vê cuộc sống
=> Lạc quan, ham hiểu biết, cuộc sống chủ động, khoa học,giản
dị,ngăn nắp -> nguồn vui lành mạnh.
d.Trong quan hệ với mọi người

LẶNG LẼ SA PA

I.Đọc – Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa
1. Nhân vật anh thanh niên
a.Hoàn cảnh sống làm việc
b. Công việc
c. Suy nghĩ về công việc và cuộc sống
d.Trong quan hệ với mọi người
- Lăn khúc cây chặn đường xe đi để gặp người nói chuyện trong giây
lát-> hồn nhiên, đáng yêu.
-Biếu bác lái xe củ tam thất, tặng làn trứng để đoàn khách ăn trưa.
-> quan tâm đến người khác, đôn hậu.
- Mời hai người lên nhà, pha trà mời khách, hái hoa tặng cô gái, trước
khi chia tay nhắc cô gái quên khăn.
->Cởi mở, chân thành, lịch sự, hiếu khách.
- Muốn anh làm mẫu vẽ -> Giới thiệu ông kĩ sư vườn rau và anh cán bộ
nghiên cứu sét -> giản dị, khiêm tốn.
=>Là hiện thân của những con người lao động mới trong công cuộc
xây dựng đất nước

LẶNG LẼ SA PA

I.Đọc – Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa
2. Nhân vật anh thanh niên
a.Hoàn cảnh sống làm việc
b. Công việc
c. Suy nghĩ về công việc và cuộc sống
d.Trong quan hệ với mọi người
3. Những nhân vật khác
a. Nhân vật ông hoạ sĩ:

a. Nhân vật ông hoạ sĩ:
+Vị trí: là điểm nhìn trần thuật của tác phẩm -> góp phần làm nổi bật
vẻ đẹp của anh thanh niên và tư tưởng tác phẩm
Đặc điểm

Suốt đời tìm cái đẹp tiềm ẩn trong cuộc sống để
đưa vào trang vẽ
Nhận ra vẻ đẹp của anh thanh niên

-> Người hoạ sĩ trầm tĩnh, sâu lắng, tâm huyết với hội hoạ, luôn
đam mê, trăn trở tìm kiếm cái đẹp đích thực, hữu ích trong cuộc
sống.

LẶNG LẼ SA PA

I.Đọc – Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa
1. Nhân vật anh thanh niên
a.Hoàn cảnh sống làm việc
b. Công việc
c. Suy nghĩ về công việc và cuộc sống
d.Trong quan hệ với mọi người
2. Những nhân vật khác
a. Ông hoạ sĩ:
b. Cô kĩ sư:
- Là người giàu cảm xúc, hồn nhiên , tế nhị, kín đáo, trân trọng và
tin tưởng vào vẻ đẹp của người lao động chân chính
-> Cuộc gặp gỡ đã khơi lên trong tâm tư cô gái trẻ những tình cảm và
suy nghĩ mới mẻ, cao đẹp về con người, về cuộc sống. Đó là sự đồng
cảm về lý tưởng của thế hệ thanh niên Việt Nam thời chống Mỹ.
c. Bác lái xe:
Sôi nổi, cởi mở, dễ gần, là người lao động bình thường nhưng chứa
chan tình yêu thương con người.

LẶNG LẼ SA PA

I.Đọc – Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa
2. Nhân vật anh thanh niên
a.Hoàn cảnh sống làm việc
b. Công việc
c. Suy nghĩ về công việc và cuộc sống
d.Trong quan hệ với mọi người
3. Những nhân vật khác
a. Ông hoạ sĩ:
b. Cô kĩ sư:
c. Bác lái xe:
d.Những người sống ở SaPa
+ Ông bố
+ Bác kĩ sư vườn rau
+ Đồng chí cán bộ nghiên cứu sét.
-> Những con người vô danh, làm những công việc thầm lặng.
Ngày đêm lao động miệt mài vì cuộc sống, vì đất nước

LẶNG LẼ SA PA

I.Đọc – Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa
2. Nhân vật anh thanh niên
3. Những nhân vật khác
4. Chất trữ tình trong truyện
Toát lên từ:
- Vẻ đẹp thiên nhiên Sa Pa.
-Vẻ đẹp tâm hồn của những con người trong truyện.
 Sức hấp dẫn cho tác phẩm.

III. Tổng kết

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật:

– Cốt truyện đơn giản, xoay quanh một tình huống đó là
có cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa ông họa sĩ già,cô kĩ sư trẻ và
anh thanh niên, cách kể chuyện tự nhiên.
– Xây dựng chân dung nhân vật chính qua nhiều điểm
nhìn và miêu tả tinh tế.
– Giàu chất thơ
2. Nội dung:.

- Truyện tập trung ca ngợi vẻ đẹp của con người lao động
mới trên quê hương miền Bắc thời kì xây dựng CNXH

Sống một mình trên đỉnh núi .
+ Bốn bề chỉ có cỏ cây, sương mù lạnh lẽo .
C ô đơn giữa cảnh nhiều cỏ cây nhưng thiếu bóng người .
- Việc làm .
+ Đo gió, đo mưa, đo nắng , tính mây, đo chấn động mặt đất , dự
vào việc báo thời tiết phục vụ chiến đấu , sản xuất .
Chính xác có tinh thần trách nhiệm cao .
Ý thức công việc và lòng yêu nghề , sống có lí tưởng .
- Khi ta làm việc , ta với công việc là đôi sao gọi là một mình được .
+ Việc của cháu gắn liền với việc của bao anh em đồng chí dưới
kia .
+ Công việc gian khổ thế đấy , cất nó đi cháu buồn đến chết mất. .
+

+ công việc gian khổ thế đấy , cất nó đi cháu
buồn đến chết mất .
Suy nghĩ đúng , sâu sắc về công việc và cuộc
sống .

-

Họa sĩ nghĩ thầm: “Khách tới bất
ngờ chắc cu cậu chưa kịp quét tước
dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng
hạn”. Ông rất ngạc nhiên khi bước
lên bậc thang bằng đất, thấy người
con trai đang hái hoa. […] ngay lúc
dưới kia là mùa hè…[…] Ông theo
liền anh thanh niên vào trong nhà…
Một căn nhà ba gian sạch sẽ, với
bàn ghế, sổ sách, biểu đồ, thống kê,
máy bộ đàm. Cuộc đời riêng của
anh thu gọn lại một góc trái gian, với
chiếc giường con, một chiếc bàn
học, một giá sách . Họa sĩ còn đang
nheo mắt cố đọc tên các sách trên
giá thì cô gái đã bước tới,…

- Trồng hoa , nuôi gà , đọc sách .
- Gặp gỡ , trò chuyện với mọi người .
- Tổ chức và sắp xếp cuộc sống gọn gàng ,
ngăn nắp .
Anh là người yêu đời , lạc quan , ham hiểu
biết .

* Phẩm chất .
- Biếu vợ bác lái xe củ tam thất .
- Hái hoa tặng cô gái .
- Pha trà mời khách .
- Nói chuyện với mọi người và muốn nghe mọi người
nói chuyện .
- Biếu ông hoạ sĩ , bác lái xe và cô kĩ sư thức ăn trưa .
- Nhắc cô gái quên khăn , cầm đưa tận nơi .

Là người dễ mến , sống chân tình , cởi mở ,
ân cần , chu đáo , khiêm tốn .

Anh là người có lí tưởng sống , say mê lao động ,
sẵn sàng cống hiến cho đất nước .
* Nghệ thuật :
- Miêu tả nhân vật từ một tình huống truyện tự nhiên
, tình cờ , hấp dẫn .
- Đối thoại , độc thoại , độc thoại nội tâm tạo dựng tự
nhiên , hợp lí .
Làm nên chất trữ tình vừa tự nhiên vừa sâu sắc của
văn bản .

*

Bài tập .
? Thiên nhiên và con người Sa Pa hiện ra qua cái
nhìn và suy nghĩ của những nhân vật nào ? Điều đó
có tác dụng như thế nào trong nghệ thuật kể
chuyện ?
Trả lời : Thiên nhiên và con người Sa Pa hiện ra
qua cái nhìn và suy nghĩ của ông hoạ sĩ ( ngôi kể
thứ ba ) . Những cảm xúc của ông hoạ sĩ được “
phổ”vào trong ngôn ngữ kể chuyện . Những đoạn
văn đậm chất hội hoạ , những suy ngẫm về nghệ
thuật , về thiên nhiên và con người Sa Pa được
khám phá qua cái nhìn tinh tế ,nhạy cảm của người
nghệ sĩ , đem đến cho truyện một giọng điệu cảm
xúc rất yêu mến rất sâu săc .
? Kể lại tác phẩm “ Lặng lẽ Sa Pa” từ ngôi kể của
nhân vật cô kĩ sư .

Trong cái lặng yên của Sa Pa mà chỉ nghe đến tên
người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi. Nhưng
đằng sau cái lặng lẽ đó là sự sôi động của những
người lao động mới đang ngày đêm miệt mài âm
thầm lặng lẽ cống hiến xây dựng tổ quốc.
=> Qua cảm xúc, suy nghĩ và thái độ cảm mến của
bác lái xe, cô kĩ sư, ông họa sĩ, hình ảnh anh thanh
niên hiện ra càng rõ nét và đẹp hơn. Bức chân
dung nhân vật chính như được soi rọi nhiều luồng
ánh sáng khiến nó thêm rạng rỡ và ánh lên nhiều
màu sắc.