GV: LÂM THỊ MINH ĐỨC

I. TÁC DỤNG CỦA VIỆC LIÊN KẾT CÁC
ĐOẠN VĂN TRONG VĂN BẢN
VÍ DỤ 1:
Trước sân trường làng Mĩ Lí dày đặc cả người. Người nào áo quần cũng sạch
sẽ, gương mặt cũng vui tươi , sáng sủa.
Lúc đi ngang làng Hòa an bẫy chim quyên với thằng Minh, tôi có ghé lại
trường một lần. Lần ấy trường đối với tôi là một nơi xa lạ. Tôi đi chung quanh các
lớp để nhìn qua cửa kính mấy bản đồ treo trên tường. Tôi không có cảm tưởng nào
khác là nhà trường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng.

? Văn bản trên có mấy đoạn văn? Nội dung của từng
đoạn? Hai đoạn văn có mối liên hệ với nhau không? Vì
sao ?

Có 2
đoạn
văn:

+ Đoạn 1: Tả cảch sân trường làng Mĩ Lí
trong ngày tựu trường.
+ Đoạn 2: Cảm giác của nhân vật “tôi”
một lần ghé thăm trường trước đây.

Nói ở thời
điểm hiện tại
Nói về cảm giác
ở trong quá khứ.

Hai đoạn văn không có
mối liên hệ với nhau
=> Không theo lôgíc thông thường, không
phân định rõ.

VÍ DỤ 2:
Trước sân trường làng Mĩ Lí dày đặc cả người. Người nào áo quần cũng sạch
sẽ, gương mặt cũng vui tươi , sáng sủa.
Trước đó mấy hôm, lúc đi ngang làng Hòa an bẫy chim quyên với thằng Minh,
tôi có ghé lại trường một lần. Lần ấy trường đối với tôi là một nơi xa lạ. Tôi đi
chung quanh các lớp để nhìn qua cửa kính mấy bản đồ treo trên tường. Tôi không
có cảm tưởng nào khác là nhà trường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng.

(1)? So sánh trong ví dụ này có gì giống và khác vd a.
(2)? Cụm từ “ Trước đó mấy hôm” bổ sung ý nghĩa gì cho đoạn văn thứ2.
(3)? Theo em , với cụm từ trên, hai đoạn văn đã liên hệ với nhau như thế
nào .

Trước sân trường làng Mĩ Lí dày đặc cả người. Người nào áo quần cũng sạch sẽ,
gương mặt cũng vui tươi , sáng sủa.
Trước đó mấy hôm , lúc đi ngang làng Hòa an bẫy chim quyên với thằng Minh, tôi
có ghé lại trường một lần. Lần ấy trường đối với tôi là một nơi xa lạ. Tôi đi chung
quanh các lớp để nhìn qua cửa kính mấy bản đồ treo trên tường. Tôi không có cảm
tưởng nào khác là nhà trường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng.

- Xác định thời gian. Tạo sự liên tưởng
cho người đọc với đoạn văn trước.
Tạo ra sự liên kết về hình thức và nội
dung với đoạn thứ nhất, do đó hai
đoạn văn trở nên gắn bó chặt chẽ hơn.

II. CÁCH LIÊN KẾT CÁC ĐOẠN
TRONG VĂN BẢN
Bắt đầu là khâu tìm hiểu. Tìm hiểu phải đặt bài văn vào hoàn cảnh lịch sử của nó.
Thế là cần đến khoa học lịch sử dân tộc, có khi cả lịch sử thế giới.
Sau khâu tìm hiểu là khâu cảm thụ. Hiểu đúng bài văn đã tốt. Hiểu đúng cũng bắt
đầu thấy nó hay, nhưng chưa đủ.
Trước đó mấy hôm, lúc đi ngang làng Hòa an bẫy chim quyên với thằng Minh, tôi
có ghé lại trường một lần. Lần ấy trường đối với tôi là một nơi xa lạ. Tôi đi chung
quanh các lớp để nhìn qua cửa kính mấy bản đồ treo trên tường. Tôi không có cảm
tưởng nào khác là nhà trường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng.
Nhưng lần này lại khác. Trước mắt tôi trường Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai
nghiêm như cái đình làng Hòa Ấp. Sân nó rộng, mình nó cao hơn trong những buổi
trưa hè đầy vắng lặng. Lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ.

Bây giờ, khi Bác viết gì cũng đưa cho một số đồng chí xem lại, chỗ nào không hiểu
thì các đồng chí bảo cho mình sữa chữa.
Nói tóm lại, viết cũng như mọi việc khác, phải có chí, chớ giấu dốt, nhờ tự phê bình
và phê bình mà tiến bộ.

Nhóm 1: a
? Hai đoạn văn đã liệt kê hai khâu của quá trình lĩnh hội và cảm thụ tác phẩm văn
học. Đó là những khâu nào? Tìm các từ ngữ liên kết trong hai đoạn văn trên? Kể tên
các từ ngữ có tác dụng liên kết tương tự ?
Nhóm 2: b
? Đọc 2 đoạn văn của Thanh Tịnh em hãy xác định mối quan hệ giữa 2 đoạn văn và
tìm từ ngữ liên kết giữa 2 đoạn văn đó?
Nhóm 3: c
? Đọc 2 đoạn văn ở mục I/2-sgk 50,51 ta thấy " Trước đó mấy hôm” là tổ hợp từ liên
kết đoạn trong 2 đoạn văn. Cho biết đó thuộc thể loại nào? Trước đó là khi nào?
Nhóm 4: d
? Đọc 2 đoạn văn của HCM? Tìm mối quan hệ ý nghĩa giữa 2 đoạn văn? Xác định từ
ngữ liên kết giữa 2 đoạn văn đó?

Bắt đầu là khâu tìm hiểu. Tìm hiểu phải đặt bài văn vào hoàn cảnh lịch sử của nó.
Thế là cần đến khoa học lịch sử dân tộc, có khi cả lịch sử thế giới.
Sau khâu tìm hiểu là khâu cảm thụ. Hiểu đúng bài văn đã tốt. Hiểu đúng cũng
bắt đầu thấy nó hay, nhưng chưa đủ.

- Hai đoạn văn liệt kê 2 khâu của quá trình lĩnh hội và cảm thụ tác phẩm văn
học: khâu tìm hiểu và khâu cảm thụ văn bản. Mỗi khâu được trình bày
trong một đoạn văn
Các từ ngữ liên kết trong 2 đoạn văn :
- Từ sau đứng ở đầu đoạn thứ 2. Biểu hiện quan hệ liệt kê với từ bắt đầu ở
đoạn một làm cho 2 đoạn liền ý liền mạch.
- Từ ngữ thể hiện quan hệ ý nghĩa liệt kê: sau, cuối cùng, sau nữa, một mặt, mặt khác,
một là, hai là, ngoài ra, thứ nhất, thứ hai…

Trước đó mấy hôm, lúc đi ngang làng Hòa an bẫy chim quyên với thằng Minh, tôi
có ghé lại trường một lần. Lần ấy trường đối với tôi là một nơi xa lạ. Tôi đi chung
quanh các lớp để nhìn qua cửa kính mấy bản đồ treo trên tường. Tôi không có cảm
tưởng nào khác là nhà trường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng.
Nhưng lần này lại khác. Trước mắt tôi trường Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai
nghiêm như cái đình làng Hòa Ấp. Sân nó rộng, mình nó cao hơn trong những buổi
trưa hè đầy vắng lặng. Lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ.

+ Hai đoạn văn trên có quan hệ ý nghĩa đối lập nhau
+ Từ liên kết giữa 2 đoạn văn là từ “Nhưng “ các phương tiện liên kết đoạn có
ý nghĩa tương phản, đối lập: Song, tuy nhiên, ngược lại, trái lại ...
Từ ngữ thể hiện quan hệ ý nghĩa đối lập, tương phản: nhưng, tuy vậy, ngược lại, song,
thế mà, trái lại, tuy nhiên…

Trước sân trường làng Mĩ Lí dày đặc cả người. Người nào áo quần cũng sạch
sẽ, gương mặt cũng vui tươi , sáng sủa.
Trước đó mấy hôm, lúc đi ngang làng Hòa an bẫy chim quyên với thằng Minh,
tôi có ghé lại trường một lần. Lần ấy trường đối với tôi là một nơi xa lạ. Tôi đi
chung quanh các lớp để nhìn qua cửa kính mấy bản đồ treo trên tường. Tôi không
có cảm tưởng nào khác là nhà trường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng.

- “Đó” là chỉ từ, chỉ thời gian hôm tựu trường.
-" Trước đó" là khoảng thời gian trước ngày tựu trường.
=> Vậy đại từ, chỉ từ cũng có thể dùng làm phương tiện liên kết.

Chỉ từ, đại từ cũng được dùng làm phương tiện liên kết: đó, này, ấy,
vậy, thế…

Bây giờ, khi Bác viết gì cũng đưa cho một số đồng chí xem lại, chỗ nào không hiểu
thì các đồng chí bảo cho mình sữa chữa.
Nói tóm lại, viết cũng như mọi việc khác, phải có chí, chớ giấu dốt, nhờ tự phê bình
và phê bình mà tiến bộ.
+ Quan hệ giữa 2 đoạn văn là cụ thể và khái quát
+ Từ ngữ liên kết: “ Nói tóm lại” đứng ở đầu đoạn 2 -> từ ngữ có ý nghiã khái quát để
Lk
- Từ ngữ thể hiện quan hệ ý nghĩa tổng kết, khái quát : nói tóm lại, tổng kết lại, nhìn
chung, có thể nói, nói cho cùng, có thể nói rằng…

DÙNG TỪ NGỮ ĐỂ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN.

Dùng từ ngữ
chỉ quan hệ
liệt kê (các
cụm từ)

Dùng từ ngữ chỉ
sự tương phản,
đối lập
(quan hệ từ)

Dùng từ ngữ
chỉ sự thay
thế (chỉ từ )

Dùng từ ngữ
chỉ sự khái
quát, tổng kết
(các cụm từ)

U lại nói tiếp
– Chăn cho giỏi , rồi hôm nào phiên chợ u mua giấy về bố đóng sách cho mà đi học
bên anh Thận.
Ái dà, lại còn chuyện đi học nữa cơ đấy ! Học thích hơn hay chăn nghé thích hơn
nhỉ ? Thôi, cái gì làm một cái thôi. Thế thằng Các nó vừa chăn trâu vừa đi học đấy
thì sao.
1) Tìm câu liên kết giữa 2 đoạn văn? Tại sao câu đó lại có tác dụng
liên kết.
2) Ngoài cách dùng từ ngữ để liên kết thì ta còn sử dụng phương tiện
liên kết nào nữa.
3) Có thể sử dụng các phương tiện liên kết nào để thể hiện quan hệ
giữa các đoạn văn .

U lại nói tiếp
– Chăn cho giỏi , rồi hôm nào phiên chợ u mua giấy về bố đóng sách cho mà đi học
bên anh Thận.
Ái dà, lại còn chuyện đi học nữa cơ đấy ! Học thích hơn hay chăn nghé thích hơn
nhỉ ? Thôi, cái gì làm một cái thôi. Thế thằng Các nó vừa chăn trâu vừa đi học đấy
thì sao.
1) Ái dà, lại còn chuyện đi học nữa cơ đấy!
- Nó nối giữa 2 đoạn văn với nhau cho liền mạch: Câu trước là lời người mẹ nói đến
chuyện đi học, câu sau nhắc lại chuyện đi học.
2) Ngoài cách dùng từ ngữ để liên kết thì ta còn sử dụng phương tiện liên kết : Dùng
câu nối
3) Có thể sử dụng các phương tiện liên kết để thể hiện quan hệ giữa các đoạn văn :
- Dùng các từ ngữ liên kết: quan hệ từ, đại từ, chỉ từ, các cụm từ thể hiện ý liệt kê, so
sánh, đối lập, tổng kết, khái quát…
- Dùng câu nối

Bài tập 1: Tìm các từ ngữ có tác dụng liên kết đoạn văn trong những đoạn trích sau
và cho biết chúng thể hiện quan hệ ý nghĩa gì?
a
Giảng văn rõ ràng là khó.
Nói như vậy để nêu ra một sự thật. Không phải nhằm hù
dọa, càng không phải để làm ngả lòng.

Quan hệ tổng kết
– khái quát

b

Buổi sáng hôm nay, mùa đông đột nhiên đến không báo
cho biết trước. Vừa mới ngày hôm qua trời hãy còn nắng
ấm và hanh, cái nắng về cuối tháng mười làm nứt ne đồng
ruộng, và làm giòn khô những chiếc lá rơi; Sơn và chị
chơi cỏ gà ở ngoài đồng còn thấy nóng bức, chảy mồ hôi.
Thế mà qua một đêm mưa rào, trời bỗng đổi ra gió bấc
rồi cái lạnh ở đâu đến làm cho người ta tưởng đang ở giữa
mùa đông rét mướt.

Quan hệ tương
phản

Bài tập 2: Chọn từ hoặc câu thích hợp điền vào chỗ trống để làm phương tiện liên kết
đoạn văn?

a. Từ đó
b. Nói tóm lại
c. Tuy nhiên
d. Thật khó trả lời.

BÀI TẬP 3: Viết đoạn văn ngắn chứng minh ý kiến của Vũ Ngọc Phan: "Cái
đoạn chị Dậu đánh nhau với tên cai lệ là 1 đoạn cực khéo"
Ý kiến của nhà nghiên cứu phê bình văn học Vũ Ngọc Phan: “Đoạn chị Dậu đánh nhau với tên cai lệ
là 1 đoạn tuyệt khéo”. Đây là 1đoạn tạo nên những tình huống bất ngờ cho người đọc. Trong đoạn trích, hai
nhân vật chị Dậu và tên cai lệ được miêu tả rõ nét nhất. Cai lệ chỉ là 1 tên tay sai vô danh nhưng đã được
tác giả tập trung miêu tả nổi bật. Từ giọng quát thét hống hách đến những lời lẽ xỏ xiên đểu cáng và những
hành động hung hãn xông vào trói nghiễn anh Dậu, cái giọng ''khàn khàn vì hút nhiều sái cũ '', thân hình
''lẻo khẻo'' vì nghiện ngập đến cái tư thế ''ngã chỏng quèo '' mà miệng vẫn còn ''nham nhảm thét trói '''...tất
cả đều làm nổi bật về 1 tên tay sai trắng trợn, đểu giả, đê tiện... Bên cạnh đó nhân vật chị Dậu với mọi lời lẽ
cử chỉ, hành động đều cho thấy 1 tính cách rất đặc biệt, khá đa dạng: vừa van xin thiết tha lễ phép, vừa ngỗ
nghịch, đanh đá, quyết liệt, vừa chan chứa tình yêu thương chồng con, vừa ngùn ngụt căm thù đối với
những kẻ tay sai đểu cáng. Diễn biến tâm lí của chị Dậu được thể hiện tự nhiên, chân thực đúng lôgíc với
tính cách của chị một người phụ nữ nông dân tuy nghèo khó nhưng có lòng tự trọng cao. Đoạn văn miêu tả
cảnh chị Dậu ''liều mạng cự lại '' hai tên tay sai được miêu tả linh hoạt, các hoạt động dồn dập, rộn rã nhưng
vẫn rõ nét, ko rối, mỗi chi tiêt đều đắt. Ngôn ngữ kể chuyện của tác giả và ngôn ngữ đối thoại của nhan vật
trong đoạn trích rất đặc sắc. Mỗi nhân vật đều có ngôn ngữ riêng để tự bộc lộ bản chất của mình. Ngôn ngữ
của tên cai lệ thì đểu cáng; của chị Dậu thì thiết tha, mềm mỏng khi van xin trình bày và đanh thép, quyết
liệt khi liều mạng chống cự lại; lời lẽ của bà hàng xóm thì thật thà, hiền hậu ... 

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học bài cũ: Học bài, hoàn thành các bài tập trong VBT, làm
BT3,4/SBT25-26
- Chuẩn bị bài bài " Từ địa phương và biệt ngữ xã hội”
+ Đọc kĩ ngữ liệu/sgk/56,57, trả lời các câu hỏi rồi rút ra nhận xét
+ Sưu tầm một số từ địa phương của quê hương em
+ Trao đổi trong nhóm các bài tập làm văn. Đọc và sửa giúp bạn
các lỗi lạm dụng từ ngữ địa phương trong mỗi bài TLV.