CHÀO MỪNG CÁC EM
HỌC SINH
MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ

02/12/2025

KHỞI ĐỘNG

3

4

Lai)

Nguồn
gốc docủamộtloài
Loài người
loài
người?
Vượn cổ tiến hóa thành

2

LOÀI NGƯỜI

hộp
sọ nhỏ, trán thấp…
thể…)

Dấu tích tìm thấy: Núi Đọ,Quan
Dấu tích tìm thấy ở Việt Nam
Yên( Thanh Hóa), Xuân
là những đâu?
Lộc( Đồng Nai), An Khê( Gia

1

SỰ XUẤT HIỆN

5

Đặc điểm
dáng,
cơ
Người
thô,(hình
đi hơi
còng,

6

NgườiNgười
tối cổ tối
tiếncổhóa
tiếnthành
hóa
người thành…..
tinh khôn

Tên gọi ban đầu: Người
Têncổgọi ban đầu?
tối

Thời gian xuất hiện: từ 4
Thời gian xuất hiện?
triệu năm trước

BÀI 4: XÃ HỘI NGUYÊN THỦY

MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Mô tả được sơ lược các giai đoạn tiến triển của xã hội nguyên thủy.
-Trình bày được những nét chính về đời sống của con người thời nguyên
thủy trên thế giới và Việt Nam
( Chỉ yêu cầu học sinh tập trung nêu được đôi nét chính về đời sống của
người nguyên thuỷ trên đất nước Việt Nam.)
- Đời sống của người thời nguyên thuỷ (vật chất, tinh thần, tổ chức xã
hội,...).
- Vai trò của lao động đối với quá trình phát triển của con người và xã hội
loài người nguyên thuỷ.
(Học sinh tự học: Nhận biết được vai trò của lao động đối với quá trình phát
triển của người nguyên thuỷ cũng như của con người và xã hội loài người.)

Phần lớn thời kì nguyên thuỷ, con người có cuộc sống lệ thuộc vào
tự nhiên. Có những điều tưởng chừng thật đơn giản với chúng ta
ngày nay như dùng lửa để nấu chín thức ăn, chế tạo các công cụ,
thuần dưỡng động vật,... nhưng với người nguyên thủy thực sự đó
là những bước tiến lớn trong đời sống
Các em tìm hiểu sách “Chuyện nhỏ của thế giới lớn” E. H.
Gombrich :“Một lúc nào đó, khi ta trò chuyện, khi ta ăn bánh mì hay
dùng công cụ lao động, hay sưởi ấm bên bếp lửa, ta hãy nghĩ đến và
biết ơn những người từ thời xa xưa đó nhé. Họ thực sự là những
nhà phát minh tuyệt vời nhất mọi thời đại”.
. Để tìm hiểu rõ hơn về cuộc sống của người nguyên thủy xa xưa,
chúng ta cùng vào bài học này hôm nay - Bài 4: Xã hội nguyên thủy.

NỘI DUNG
I.Các giai đoạn tiến triển của Xã hội nguyên thủy

II.Đời sống vật chất của người nguyên thủy.

III.Đời sống tinh thần của người nguyên thủy

Lịch sử và Địa lí
BÀI 4. XÃ HỘI NGUYÊN THỦY
I.Các giai đoạn tiến triển của xã hội nguyên thuỷ

Quan sát H4.1 Sơ đồ mô phỏng các giai đoạn của xã hội
nguyên thủy và thông tin SGK/ T21
Yêu cầu
Câu 1: Xã hội nguyên thủy bắt đầu và  
kết thúc vào thời gian nào? Trong thời
gian bao lâu?
Câu 2: Xã hội nguyên thủy trải qua
những giai đoạn phát triển nào?
Câu 3: Đặc điểm căn bản trong quan hệ
của con người với nhau thời kì nguyên
thủy?

Sản phẩm

Xã hội nguyên thủy diễn ra trong
khoảng thời gian nào?

Xã hội nguyên thủy

Từ khi con
người xuất hiện

Xã hội có giai
cấp và nhà nước

Yêu cầu
Câu 1: Xã hội nguyên
thủy bắt đầu và kết thúc
vào thời gian nào? Trong
thời gian bao lâu?
Câu 2: Xã hội nguyên
thủy trải qua những giai
đoạn phát triển nào?
Câu 3: Đặc điểm căn bản
trong quan hệ của con
người với nhau thời kì
nguyên thủy?

Sản phẩm
 
- Xã hội nguyên thủy bắt đầu từ khi con người xuất
hiện trên trái đất đến khi xã hội có giai cấp và nhà
nước được hình thành.
- Kéo dài hàng triệu năm.

I. CÁC GIAI ĐOẠN TIẾN TRIỂN CỦA XÃ HỘI NGUYÊN THỦY:
Thị tộc

Quan sát hình 4.2
và sắp xếp các
cụm từ sau để
hoàn thành trục
thời gian:

Người tinh khôn
Người tối cổ
Bầy người nguyên thủy
Bộ lạc

Từ khi con
người xuất hiện
Giai đoạn
Tổ chức

Xã hội nguyên thủy

Xã hội có giai
cấp và nhà nước

I. CÁC GIAI ĐOẠN TIẾN TRIỂN CỦA XÃ HỘI NGUYÊN THỦY:

Xã hội nguyên thủy

Từ khi con
người xuất hiện
Giai đoạn
Tổ chức

Người tối cổ
Bầy người nguyên thủy

Xã hội có giai
cấp và nhà nước
Người tinh khôn

Thị tộc

Bộ lạc

Yêu cầu

Câu 1: Xã hội nguyên thủy  

Sản phẩm

bắt đầu và kết thúc vào - Xã hội nguyên thủy bắt đầu từ khi con người xuất hiện trên
thời gian nào? Trong thời trái đất đến khi xã hội có giai cấp và nhà nước được hình
gian bao lâu?
thành.
- Kéo dài hàng triệu năm.

Câu 2: Xã hội nguyên
thủy trải qua những giai
đoạn phát triển nào?

Câu 3: Đặc điểm căn bản
trong quan hệ của con
người với nhau thời kì
nguyên thủy?

Như vậy các các giai đoạn tiến triển của xã hội nguyên thủy là…
Bầy người nguyên
thủy gồm vài gia
đình sống cùng
nhau

Các gia đình có
quan hệ huyết
thống và có tộc
trưởng đứng đầu

Gồm các thị tộc
sinh sống trên cùng
địa bàn, đứng đầu
là tù trưởng.

Gia đình gồm bốmẹ-con

Gia đình

Bầy người nguyên thủy
Người tối cổ

Thị tộc

Bộ lạc
Người tinh khôn

- Thị tộc là nhóm người có
quan hệ huyết thống, sống
quần tụ cùng nhau. Đứng
đầu thị tộc là Tộc trưởng.

- Bộ lạc là tập hợp các thị tộc
sinh sống trên cùng địa bàn.
Đứng đầu là Tù trưởng.

Ai nhanh nhất đúng nhất
Hãy biểu diễn khái niệm thị tộc và bộ lạc dưới hình thức phần
tử và tập hợp của toán học?

Thị tộc
Bộ lạc

I. Các giai đoạn tiến triển của Xã hội nguyên thủy
Người tối cổ

Người tinh khôn

Bầy người nguyên thủy

Công xã thị tộc

Gồm vài gia đình
sinh sống cùng nhau

Gồm các gia đình có quan hệ
huyết thống sinh sống cùng nhau

Có sự phân công lao
động giữa nam và nữ

Đứng đầu là tộc trưởng
Nhiều thị tộc sống cạnh nhau, có
quan hệ họ hàng và gắn bó với
nhau hợp thành bộ lạc

Của cải chung, làm chung, hưởng thụ bằng nhau

BÀI 4: XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ
I. CÁC GIAI ĐOẠN TIẾN TRIỂN CỦA XÃ HỘI NGUYÊN THỦY:
II. ĐỜI SỐNG VẬT CHẤT CỦA NGƯỜI NGUYÊN THỦY:
1. Lao động và công cụ lao động:

Lao động có vai trò như thế nào trong quá trình tiến
hoá của người nguyên thuỷ?
- Lao động là quá trình tìm kiếm thức ăn nuôi sống con người.
- Nguồn thức ăn nhiều hơn -> Đời sống vật chất được cải thiện.
- Nhờ có lao động mà con người biết chế tác công cụ, bộ não phát
triển, chân tay khéo léo.

Học sinh tự học: Nhận biết được vai trò của lao động đối với quá trình phát
triển của người nguyên thuỷ cũng như của con người và xã hội loài người.

- Dựa
vào cụ
cácđó
hình
4.2dùng
đến 4.6
thông
SGK,
hãy kể tên những
- Những
công
được
để và
chặt,
đập,tinsăn
bắt…
côngNam
cụ laocông
độngcụ
của
người
- Ở Việt
lao
độngnguyên
bằng thủy?
đá được tìm thấy ở An Khê
- Những công cụ đó được dùng để làm gì?
(Gia Lai), Núi Đọ (Thanh Hóa).
- Ở Việt Nam công cụ lao động bằng đá được tìm thấy ở đâu?

Dấu tích người tiền cổ được tìm thấy tại Việt Nam năm 2019

Theo em, làm
thế nào mà em
nhận biết đâu là
hòn đá trong tự
nhiên, đâu là
hòn đá chế tác ?

Những hòn đá được chế tác (có vết ghè đá ở một hoặc cả hai mặt)
sớm nhất có niên đại cách ngày nay khoảng 1,4 triệu năm

Quan sát hình 4.4, em
hãy cho biết người
nguyên thuỷ dùng
cách nào để biến
những cục đá, xương
thú thành vật sắc bén
để hoat động ?

Đục mảnh xương thành các lỗ, ghè một hay hai mặt
của hòn đá, vót cây thành mũi tên.

BÀI 4: XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ
I. Các giai đoạn tiến triển của Xã hội nguyên thủy

II. Đời sống vật chất của người nguyên thủy
1. Lao động và công cụ lao động:

- Ban đầu, người nguyên thủy chỉ biết sử dụng những mẩu đá vừa vặn cầm tay
làm công cụ; về sau họ biết ghè một mặt hay hai mặt của hòn đá tạo nên công
cụ lao động thô sơ
- Ở Việt Nam công cụ lao động bằng đá được tìm thấy ở An Khê (Gia Lai), Núi
Đọ (Thanh Hóa).

? Khi người tinh khôn xuất hiện, họ còn chế tác công cụ nữa không? Đó là những công
cụ lao động nào? Họ mài lưỡi cho sắc bén để làm gì?
- Khi người tinh khôn xuất hiện, họ vẫn tiếp tục chế tạo công cụ lao động. Đó là rìu
đá mài lưỡi, lao và cung tên. Vì nó giúp mở đất nhanh hơn, kiếm được nhiều nguồn
thức ăn hơn (như các loại thú rừng lớn).

CÔNG
CỤ
LAO
ĐỘNG
Rìu đá của Người tối cổ

Chày

Lưỡi cuốc đá và đồ đựng bằng gốm
của Người tinh khôn

Quan sát hình 4.3, ngoài
chế tác công cụ, người
nguyên thủy còn biết làm
gì? cho biết Người nguyên
thủy tạo ra lửa bằng cách
nào? Việc chế tạo ra lửa có
ý nghĩa như thế nào?

Hình 4.3, người nguyên thủy còn biết cách làm ra lửa.
- Người nguyên thủy tạo ra lửa bằng cách ghè hai mảnh đá với nhau (Đây là phát minh quan
trọng của người nguyên thủy. Tạo ra lửa giúp con người có thể sử dụng hiệu quả lửa như nguồn
năng lượng để sưởi ấm, nấu nướng và chế tác vật dụng, đồng thời là vũ khí chống lại các động
vật khác. ... Khả năng sử dụng lửa được cho là dẫn đến sự hình thành xã hội nguyên thủy và
thúc đẩy sản xuất của cải vật chất.

Xem video, đọc SGK và cho biết tại sao lửa là phát minh quan trọng nhất của người tối cổ?

Quan sát hình 4.7, em có
đồng ý với ý kiến: bức vẽ
trong La-xcô- Pháp, mô tả
những con vật là đối tượng
săn bắt của người nguyên
thủy khi họ đã có cung tên?
Tại sao?
Đồng ý với ý kiến Bức vẽ trong hang La-xcô (Lascawx) mô tả những con
vật là đối tượng săn bắt của người nguyên thuỷ khi họ đã có cung tên. Khi
người nguyên thủy có cung tên, họ đã săn bắt những con vật chạy nhanh
như hươu, nai, ngựa. Vì vậy, những con vật này đã xuất hiện trong những
bức vẽ của họ. (phần Em có biết)

BÀI 4: XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ

I. Các giai đoạn tiến triển của Xã hội nguyên thủy
II. Đời sống vật chất của người nguyên thủy
1. Lao động và công cụ lao động:

- Ban đầu, người nguyên thủy chỉ biết sử dụng những mẩu đá vừa vặn cầm
tay làm công cụ; về sau họ biết ghè một mặt hay hai mặt của hòn đá tạo
nên công cụ lao động thô sơ
-Ở Việt Nam công cụ lao động bằng đá được tìm thấy ở An Khê (Gia Lai),
Núi Đọ (Thanh Hóa).
- Người tối cổ đã biết tạo ra lửa để sưởi ấm và nướng thức ăn
-Người tinh khôn biết mài đá làm công cụ lao động, biết sử dụng lao, cung
tên nên nguồn thức ăn phong phú hơn.
2. Từ hái lượm, săn bắt đến trồng trọt, chăn nuôi:

?Cho biết những
nét chính về đời
sống của người
nguyên thủy ở
Việt Nam?

- Cách thức lao động:
+ Người nguyên thủy sống lệ thuộc vào tự nhiên. Họ di chuyển đến những khu rừng
để tìm kiếm thức ăn. Phụ nữ và trẻ em hái lượm các loại quả. Đàn ông săn bắt thú
rừng.
+ Qua hái lượm, người nguyên thủy phát hiện những hạt ngũ cốc, những loại rau
quả có thể trồng được. Từ săn bắt, họ dần phát hiện những con vật có thể thuần
dưỡng và chăn nuôi.
+ Cùng với sự phát triển của công cụ đá mài, trồng trọt, chăn nuôi và thuần dưỡng
động vật, người nguyên thủy đã bắt đầu định cư lâu dài.
- Vai trò của lửa: Người nguyên thủy sử dụng lửa để sưởi ấm và nướng thức ăn.

Kể tên những
cách thức lao
động của người
nguyên thủy mà
em thấy?

Trục thời gian đời sống vật chất của người nguyên thủy

CÁCH
THỨC
LAO
ĐỘNG

ĐỊA
BÀN
CƯ
TRÚ
- Khi nguồn thức ăn phong phú thì con người định cư (ở lâu dài một nơi) không di chuyển,
không đi nữa.
- Làm nghề nông, mở rộng nơi cư trú
- Các nhà khảo cổ học đã tìm thấy dấu vết những hạt thóc, vỏ trấu, hạt gạo cháy, có cả bàn
Con
người
biết
định
cưvăn
từ hóa
khi Hòa
nào?Bình (cách ngày nay khoảng 10000 năm). Chứng
nghiền
hạt vàđã
chày
trong
di chỉ
Sau
định
con
người
cósớm.
những
hoạt
nào?
nào
chứng
minh
tỏ họ khi
đã biết
làmcư,
nông
nghiệp
từ rất
Những
dấuđộng
tích của
họ ởDấu
nhiềutích
vùng
khác
nhau như
Bàu
Tró (Quảng
Bình),
Cáilàm
Bèo,nghề
Hạ Long
(Quảng
Ninh), Quỳnh Văn (Nghệ An).
cư dân
Việt Nam
biết
nông
từ sớm?

Hòa Bình

Thẩm Khuyên
(Lạng Sơn)
Thẩm Hai
(Lạng Sơn)

Núi Đọ
(Thanh Hóa)

Hạ Long
(Quảng Ninh)

Bàu Tró
(Quảng Bình

Xuân Lộc
(Đồng Nai)

Hình 24-Lược đồ: Một số di chỉ khảo cổ ở VN

Dựa vào lược đồ
em có nhận xét
gì về địa điểm
sinh sống của
nguyên thủy
trên đất nước ta.

Quan sát Hình 4.9
kết hợp thông tin
SGK. Cho biết
những chi tiết nào
thể hiện con người
đã biết thuần
dưỡng động vật?

- Những chi tiết thể hiện con người đã biết thuần dưỡng động vật:
+ Hình ảnh con người cưỡi trên lưng thú và nhiều gia súc như bò, dê.
+ Hình ảnh con người và động vật sống gần nhau.

Sahara là vùng đất con người đã từng định cư, sinh sống,
chăn nuôi. Nhưng ngày nay nơi đây là 1 sa mạc lớn…
Vậy điều gì đã xảy ra?
Những dấu tích để lại từ 10. 000 năm trước qua những bức vẽ còn lại trong hang đá cảnh
báo chúng ta về biến đổi khí hậu, nên chúng ta phải có trách nhiệm với thiên nhiên, môi
trường sống

BÀI 4: XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ

II. Đời sống vật chất của người nguyên thủy
1. Lao động và công cụ lao động:

- Ban đầu, người nguyên thủy chỉ biết sử dụng những mẩu đá vừa vặn cầm tay làm công cụ; về sau họ biết ghè
một mặt hay hai mặt của hòn đá tạo nên công cụ lao động thô sơ
- Ở Việt Nam công cụ lao động bằng đá được tìm thấy ở An Khê (Gia Lai), Núi Đọ (Thanh Hóa).
- Người tối cổ đã biết tạo ra lửa để sưởi ấm và nướng thức ăn
- Người tinh khôn biết mài đá làm công cụ lao động, biết sử dụng lao, cung tên nên nguồn thức ăn phong phú
hơn.

2. Từ hái lượm, săn bắt đến trồng trọt, chăn nuôi:

- Ban đầu, người nguyên thuỷ chủ yếu là hái lượm và săn bắt. Về sau, họ biết
trồng trọt và chăn nuôi, thuần dưỡng động vật.
- Người nguyên thuỷ ở Việt Nam biết làm nông nghiệp từ thời văn hoá Hoà Bình
(cách ngày nay 10.000 năm).
-Người nguyên thủy đã dần chuyển sang định cư.
-Địa bàn cư trú được mở rộng ở nhiều nơi như Bàu Tró (Quảng Bình), Cái Bèo,
Hạ Long (Quảng Ninh), Quỳnh Văn (Nghệ An)....

BÀI 4: XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ
I. Các giai đoạn tiến triển của Xã hội nguyên thủy
II. Đời sống vật chất của người nguyên thủy
1. Lao động và công cụ lao động:
2. Từ hái lượm, săn bắt đến trồng trọt, chăn nuôi:
III. Đời sống tinh thần của người nguyên thủy

III. Đời sống tinh thần của người nguyên thủy
Tinh
thần

Tâm
linh

Đời sống tinh thần
được hiểu là gì?

Nghệ
thuật

Làm
đẹp

Yêu cầu
Sản phẩm
Câu 1: Quan sát H4.11 và cho biết người nguyên thủy đã khắc hình gì trong hang
 
Đồng Nội?
Câu 2: Quan sát H4.10, H4.12 và thông tin SGK, Trình bày về đời sống tinh thần  
của người nguyên thủy?
Câu 3: Em có nhận xét gì về đời sống tinh thần của người nguyên thủy?
 

Câu 1: Quan sát H4.11 và cho biết người nguyên
- Người nguyên
thủy đã khắc hình gì trong hang Đồng Nội?
thủy đã khắc hình
mặt thú và hình
mặt người trong
hang Đồng Nội
mô tả cuộc sống
-

Quan niệm
mọi vật đều
có linh hồn và
sùng bái “vật
tổ”.

Đời sống tâm linh:
- Có tục chôn cất người chết. Nhiều
mộ táng có chôn theo cả công cụ lao
động.

Xương hóa thạch trong các ngôi mộ cổ

Việc người
nguyên thủy chôn
người chết cùng
các công cụ lao
động có ý nghĩa
gì?

Họ quan niệm người chết qua thế giới bên kia vẫn phải lao động.

- Nghệ thuật: Biết sử dụng đó trang sức, biết dùng màu, vẽ lên người để hoá
trang hay làm đẹp.
- Họ đã biết quan sát cuộc sống xung quanh và thể hiện ra bằng hình ảnh( vẽ
trong hang đá, điêu khắc trên chất liệu đá, ngà voi....).

Em có nhận
xét gì về đời
sống tinh thần
của người
nguyên thủy?

Chiếc vòng cổ
làm từ xương
thú

Chiếc lược được làm
từ xương thú

mộ táng của người nguyên thủy
(chôn theo công cụ và đồ trang sức)

Bức tranh vẽ trên
vách hang đá

BÀI 4: XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ
I. Các giai đoạn tiến triển của Xã hội nguyên thủy
II. Đời sống vật chất của người nguyên thủy
III. Đời sống tinh thần của người nguyên thủy

- Có tục chôn cất người chết. Nhiều mộ táng có chôn theo cả công cụ
lao động.
- Biết sử dụng đó trang sức, biết dùng màu, vẽ lên người để hoá
trang hay làm đẹp.
- Họ đã biết quan sát cuộc sống xung quanh và thể hiện ra bằng hình
ảnh.
=> Đời sống tinh thần của người nguyên thủy phong phú, tiến bộ.

Một số dấu tích của người nguyên thủy ở Việt Nam